Архиви: Енциклопедија

КАЛДРМА (Радожда) – дел од римскиот пат Виа Егнатиа западно од селото што води кон граничниот премин ќафасан кон РА. Трасата е поплочена со камени блокови и со грижливо изведени рабови, чија ширина изнесува 2,5–5 м. Патот е зачуван во должина од 200 м со прекини; тој се наоѓа на делницата помеѓу станиците Патра (Патра)… Continue reading КАЛДРМА

КАЛЕ (СКОЈЕ) – тврдина лоцирана на најјужниот сегмент на ридскиот венец долж левиот брег на реката Вардар. Локалитетот содржи милениумски наталожена историја од праисторијата до 1963, кога современите активни градби се настрадани во катастрофалниот земјотрес. Истражувањата во 1967 г. (при расчистувањето на урнатините) биле изведени на површина од над 3500 м² и на места констатирале… Continue reading КАЛЕ

КАЛЕ (Стрежево кај Битола, познато и како Габаловци, Ⅵ в.) – утврдена населба што се простира врз доминантна тераса на десниот брег на реката шемница, чија долина обилува со траги од експлоатација на железна руда. Тука минувал пат што ја поврзувал рудоносната област со Демир Хисар и егнацискиот пат. При изведбата на хидромелиоративниот систем Стрежево,… Continue reading КАЛЕ

КАЛЕМЕЊЕ – вештина што се практикувала уште кај најстарите народи (Феникијци, Грци, Римјани, Кинези). Има голем број начини на калемење, со разни модификации. При калемењето е важно да се спојат камбијалните ткива на подлогата и на калемот. На пресеците камбијалните клетки се делат и создаваат калус – ткиво со недиференцирани паренхимски клетки. По нивното спојување… Continue reading КАЛЕМЕЊЕ

КАЛЕНДАРСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ -. обредни лирски народни песни, поврзани со одредени празници од годишниот календар. Најбројни се песните што ги придружуваат обредите со зимските и пролетните празнувања. Иако оставаат впечаток и коледарските, и божиќните, и василичарските песни, сепак со својата бројност и мотивска разновидност највпечатливи се водичарските, лазарските и ѓурѓовденските песни. Водичарските и лазарските песни… Continue reading КАЛЕНДАРСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ

КАЛЕШИ, Ахмед Хасан (Ахмед Хасан Калесхи) (с. Србица, Кичевско, 7. Ⅲ 1922 – Белград, 1976) – унив. професор, ориенталист и преведувач. Основно образование завршил во родното место, а средно училиште во Приштина. За време на Втората светска војна работел како преведувач. Во 1946 г. се запишал на Филозофскиот факултет во Белград, на одделот Ориенталистика и… Continue reading КАЛЕШИ, Ахмед Хасан

КАЛЕШИ, Омер Ахмед (Калесхи, Омер Ахмед) (с. Србица, Кичевско, 1932) – сликар. Основно училиште завршил во родното место, а средно техничко училиште во Скопје. Во 1956 г. емигрирал во Турција. Во 1959 г. ги започнал студиите на Ликовната академија во Истанбул. По завршувањето на студиите (1965) се преселил во Париз. Централен мотив на речиси сите… Continue reading КАЛЕШИ, Омер Ахмед

КАЛИМАНЦИ – вештачка акумулација на р. Брегалница. Се наоѓа во Овчеполско-истибањската Клисура. Браната е изградена во 1969 г., а се состои од нафрлан камен и централно глинено јадро. Должината на круната изнесува 232 м, широчината 10 м, а височината над теренот 84 м. Котата на нормалното ниво се наоѓа на височина од 515 м, максималната… Continue reading КАЛИМАНЦИ

КАЛИНКА . (Пуница гранатиум Л.) – јужна култура што кај нас се одгледува на отворено во субмедитеранското подрачје, најмногу во Валандово. Последниве години бројот на родните стебла е десетина илјади, со производство од 120 до 150 т. Се одгледуваат стари турски и автохтони сорти. Б. Р. Калистрат Зографски

КАЛИЧАНИН, Предраг Воиславов (Битола, 2. Ⅳ 1927 – Белград, 10. Ⅰ 2004) – невропсихијатар, основоположник на психијатријата во РМ, редовен проф. на Мед. ф. во Белград и почесен проф. на Унив. „Св. Кирил и Методиј” во Скопје. Мед. ф., специјализација и докторат (1970) завршил во Бел-град. Од 1952 до 1964 г. работел како асистент на… Continue reading КАЛИЧАНИН, Предраг Воиславов

КАЛМИКОВ, Адам Иванович (? – Царево Село, Пијанечко, 1885) – руски мајор, доброволец во Кресненското востание. Бил доброволец во Српско-турската (1876) и во Руско-турската војна (1877– 1878). Стапил во врска со Софискиот комитет „Единство” и зел учество во Кресненското востание (1878/1879). Имал голем придонес за поразот на Востанието. ЛИТ.: К. Топузовски, Питу Гули (1865– 1903)… Continue reading КАЛМИКОВ, Адам Иванович

КАЛОЃЕРА, Горан (Дубровник, Хрватска, 20. Ⅲ 1951) – истакнат хрватски македонист, универзитетски професор во Риека, автор на повеќе одделни книги од областа на македонската литературна историја на хрватски јазик, член на МАНУ надвор од работниот состав. Докторирал на темата: „Хрватско-македонски книжевни врски”. Почесен член е на ДПМ. БИБ.: Хрватско-македонските книжевни врски, Писателот во сенка, Јужнословенски… Continue reading КАЛОЃЕРА, Горан

КАЛОЈАН . (ок. 1170–1207) – бугарски цар (1197–1207) од фамилијата Асеновци. Освоил поголем дел од Западна и Северозападна Македонија (1203). Склучил црковна унија со Рим (1204) и добил од папата кралска круна. Ги поразил Латините во битката кај Адријанопол (1205). Бил убиен во заговор при опсадата на Солун. ЛИТ.: И. Божилов, Фамилията на Асеневци (1186–1460),… Continue reading КАЛОЈАН

КАЛЧЕВСКИ, Ристо (Прилеп, 29. Ⅳ 1933 – Скопје, 7. Ⅷ 1989) – сликар и професор на Факултетот за ликовни уметности во Скопје, најкарактеристичен претставник на апстрактното сликарство. Дипломирал на Академијата за ликовни уметности во Љуб-Ристо Калчевски: Слика 32/78 љана (1953). Членувал во групата Мугри. Самостојно излагал во Скопје, Љубљана, Париз, Крањ. Уште во најраните слики… Continue reading КАЛЧЕВСКИ, Ристо

КАМБЕРСКИ, Јово (Гевгелија, 11. Ⅰ 1923 – Скопје, 23. Ⅳ 1995) – режисер, сценарист, писател, новинар. На филм дебитирал 1948 г. како сценарист на документарецот „Низ Пиринска Македонија”. Лиризмот на неговите опсервации е во близок дослух и во филмовите како „Свилен конец”, прикажан на Фестивалот во Берлин, „Миравска свадба”, „Комитска легенда”, „Хајка”, „Замрзнато езеро”. Во… Continue reading КАМБЕРСКИ, Јово

КАМБЕРСКИ, Киро Методиев (с. Владимирово, Беровско, 17. Ⅴ 1941) – педагог, универзитетски професор. Завршил учителска школа во Штип (1961), педагогија на Филозофскиот факултет во Скопје (1966), магистерски студии на Универзитетот во Белград (1980), а докторирал на Филозофскиот факултет во Скопје (1992). Работел како учител, воспитувач и младински раководител (1965– 1971). Најголемиот дел од работниот век… Continue reading КАМБЕРСКИ, Киро Методиев

КАМБОВСКИ, Владо (Битола, 5. Ⅰ 1948) – универзитетски професор, академик. Основно и средно образование завршил во родниот град. Дипломирал на Правниот факултет во Скопје (1970), како најдобар дипломиран студент на повеќе генерации. Магистрирал на Правниот факултет во Загреб (1975), а докторската теза ја одбранил на Правниот факултет во Скопје на тема „Проблематиката на пропуштањето во… Continue reading КАМБОВСКИ, Владо

КАМЕНОЛОМКА, КАРАЏИЧКА. Саџифрага карадзиценсис (Дег. – Кошанин) Борнм.ќ– ендемит во флората на Република Македонијаод фамилијата Саџифрагацеае. Се развива во пукнатини на карпи (хазмофит), Караџичка каменоломка познат само за (Саџифрага карадзиценсис) планините Јакупица–Салаковски Езера и Караџица. Вл. М.

КАМЕЊАРЧИЊА или БАПКИ (Бленнидае) – фамилија ситни риби од редот коскени риби (Перциформес), со слузава кожа без лушпи (стргунки). Од нив во Македонија е присутен видот камењар-Риба камењарче че или бапка (Салариа флувиатилис). ЛИТ.: М. Беазлеѕ, Гуиде то Фресхњатер Фисх оф Бритаин анд Еуропе, Лондон; Ј. Цривелли, Тхе Фресхњатер фисх ендемиц то тхе Нортхерн Медитерранеан… Continue reading КАМЕЊАРЧИЊА или БАПКИ

КАМЕРЕН ОРКЕСТАР НА МРТ. Формиран е во 1970 г. прв раководител и диригент Олджих Пипек. Набрзо постигна завидно Камерниот оркестар на МРТ изведувачко ниво, со што стана присутен на сите позначајни фестивали во Македонија. Со него настапувале и диригирале многу познати уметници: Младен Јагушт, Урош Лајовиц, Павел Коган, Ванчо Чавдарски, Антон На-нут, Пламен Ѓуров, Ангел… Continue reading КАМЕРЕН ОРКЕСТАР НА МРТ

КАМИШОВА-НОНЧА, Марија (Велес, 20. Ⅰ 1924 – Речани, Велешко, 6. Ⅰ 1943) – работничка, организатор на работничкото и младинското движење, борец на Велешкиот НОПО „Димитар Влахов” (од 1942). Била член на СКОЈ (од 1939) и на МК на КП за Велес (од 1942). По многубројните борби со бугарската војска и полиција во Велешко од септември… Continue reading КАМИШОВА-НОНЧА, Марија

КАМХИ, Леон Моше (Битола, 1899 – Треблинка, 1943) – голем поборник на ционизмот. Во Битола организирал (1919) две ционистички младински здруженија: „Бенот Цион”– за девојчиња и „Бене Цион” – за момчиња. Бил потпретседател на Ционистичката организација на Југославија и секретар на Меѓународната Ционистичка организација „Палестински конзул” во Битола во филијалата на „Палестинскиот уред”, каде што… Continue reading КАМХИ, Леон Моше

КАМХИ, Рафаел Моше (Битола, 15. Ⅻ 1870 – Ерусалим, 1970) – револуционер, учесник во Илинденското востание. Бил припадник на ТМОРО, близок соработник на Гоце Делчев, Дамјан Груев, Ѓорче Петров и др. Активно учествувал на конгресот на ТМОРО (1896), вмешан и во пленувањето на Мис Стон. Во Илинденското востание учествувал под псевдонимот „Скендер Бег”. Пред Втората… Continue reading КАМХИ, Рафаел Моше

КАМЧЕВСКИ, Ѓорѓи Милчов (Радовиш, 7. Ⅲ 1920 – Скопје, 15. Ⅰ 1988) – полковник, специјалистуролог. Мед. ф. започнува да студира во Белград, а дипломира во Софија. Учесник во НОБ. Специјализација и супспецијализација завршил на ВМА во Белград. Го формирал Одд. за урологија во ВБ во Скопје. Хабилитирал (1972) на Мед. ф. во Скопје, а докторирал… Continue reading КАМЧЕВСКИ, Ѓорѓи Милчов