Архиви: Енциклопедија

ЗБЕГОВИ ВО ВРЕМЕТО НА ИЛИНДЕНСКОТО ВОСТАНИЕ (1903) – засолништа во планинските подрачја или во заштитените котлини во кои организирано се собирало цивилното население Збегови по поразот на Илинденското востание (1903) (стари луѓе, жени и деца), кое бегало од теророт и насилствата на османлиската војска и башибозукот. Познати збегови биле: Голем Гар кај Смилево, Рашанец (Охридско),… Continue reading ЗБЕГОВИ ВО ВРЕМЕТО НА ИЛИНДЕНСКОТО ВОСТАНИЕ

ЗБЕГОВИ ВО НОВ (1941–1944 г.) – засолништа на населението во Западна Македонија од теророт на албанските квислинзи, балистите и од качаците. Збегови имало во Кичевско кон крајот на 1943 г., на планината Караорман, во Копачка и кај Бржданска Река, на планината Голак, во реонот на с. Мало и Големо Црско, Цер и други места. ЛИТ.:… Continue reading ЗБЕГОВИ ВО НОВ

„ЗБОРНИК“ – списание на Археолошкиот музеј на Македонија. Првиот број бил објавен во 1956 г., а главен уредник бил Димче Коцо. Под овој наслов излегле 12 броја. Со организационите промени од 1995 г. се преименува како Списание на Музејот на Македонија – нова серија (последен бр. 2 од 2005 г.). Во него се публикувани научни… Continue reading ЗБОРНИК

ЗБОРНИКОТ НА МИЛАДИНОВЦИ – најзначајната книга на македонската преродба, заедничко дело на двајцата браќа Димитрија и Константин. На 24. Ⅵ 1861 г. првите примероци од зборникот ја напуштиле печатницата на Антета Јакиќ во Загреб и им биле испорачани на претплатниците. Зборникот е финансиран од хрватскиот бискуп Јосип Јурај штросмаер, за што Константин во посветета му… Continue reading ЗБОРНИКОТ НА МИЛАДИНОВЦИ

ЗДРАВЕВ, Ѓорѓи Димитров (Радовиш, 2. Ⅳ 1941 – Скопје, 7. Ⅰ 2007) – костимограф, магистер по применета уметност и доктор на науките по етнологија, истражувач на текстилната народна орнаЃорѓи Здравев ментика и унив. професор. Дипломирал (1967) и магистрирал на Факултетот за применета уметност во Белград на тема „Племићки костим у Македонији у ⅩⅣ и ⅩⅤ… Continue reading ЗДРАВЕВ, Ѓорѓи Димитров

ЗДРАВЕВ, Петар (Тетово, 25. Ⅵ 1883 – Скопје, 1960) – професор на Мед. ф. (Катедра за оториноларингологија). Студирал во швајцарија на Универзитетот во Женева. Во есента 1915 г. со група други македонски студенти во Женева се организирале и основале Академско друштво „Македонија” со цел да го запознава јавното мислење со положбата на македонскиот народ и… Continue reading ЗДРАВЕВ, Петар

ЗДРАВЕВА, Милка П. (Радовиш, 26. Ⅲ 1940) – научен советник и редовен професор во ИНИ во Скопје, во пензија. Дипломирала на Вишата педагошка школа – група Историја и географија (1964), на Природно-математичкиот факултет – група Географија (1967) и на Филозофскиот факултет – група Историја во Скопје (1973). Магистрирала на темата „Македонија во меѓународниот сообраќај и… Continue reading ЗДРАВЕВА, Милка П

ЗДРАВИЦА -. типична форма на реторичкиот жанр од усното народно творештво. Таа се кажува на многу народни празници и свечености – слави, крштевки, имендени, при вршењето на некои заеднички работи итн. Таа е кратка по форма, што произлегува од нејзината функција – не ја разработува фабулата, туку уверува, во неа се изрекуваат најубави желби за… Continue reading ЗДРАВИЦА

ЗДРАВКОВСКА, Смилка Пенкова (Скопје, 14. Ⅰ 1947) – математичар, уредник во списанието „Матхематицал Ревиењс”, САД (1980). Дипломирала во Москва (1969), а докторирала на Универзитетот во Манчестер (1973) со темата „Тополошки објекти во теоријата на хомотопијата”. Избрана за вонреден професор (1978) на Математичкиот факултет. Објавила научни трудови од областа на топологијата, теоријата на категориите и историјата… Continue reading ЗДРАВКОВСКА, Смилка Пенкова

ЗДРАВКОВСКИ, Драгиша (Свети Николе, 12. Ⅹ 1952) – археолог. Дипломирал на Групата за историја на уметноста и археологија на Филозофскиот факултет во Скопје (1979). Магистрирал (2004) и докторирал (2006) на теми од неолитот во Македонија на Филозофскиот факултет во Скопје. Од 1981 г. работи како кустос во Музејот на Македонија, а во периодот 2001-2002 г.… Continue reading ЗДРАВКОВСКИ, Драгиша

ЗДРАВКОВСКИ, Зоран (Бел-град, 16. Ⅲ 1953) – редовен професор (2001) на ПМФ, Институт за хемија. Дипломирал (1975) како најдобар студент од својата генерација и магистрирал (1982) во Скопје, а докторирал (1989) во Љубљана (Словенија). Бил на двегодишен постдокторски престој во Њу Орлеанс (САД). Одржувал настава по неколку предЗоран Здравковски мети од областа на неорганската хемија… Continue reading ЗДРАВКОВСКИ, Зоран

ЗДРАВКОВСКИ, Цане (Александар) (Врањевци, Битолско, 2. Ⅵ 1936) – професор по македонски јазик и литература, писател (раскажувач, романсиер и драмски автор) и книжевен критичар. Дипломирал на Филозофскиот факултет (Историја на книжевностите на народите на СФРЈ и македонски јазик) во Скопје (1962) и докторирал на тема „Животот и делото на Иван Точко“ (1980). Член е на… Continue reading ЗДРАВКОВСКИ, Цане

ЗДРАВСТВЕН ДОМ -. здравствена установа што спроведува примарна и превентивна здравствена заштита во областа на општата медицина, итната медицинска помош, домашното лекување, заштитата на децата, младината, жените и работниците, пневмофтизиолошката и стоматолошката заштита, рендген и лабораториската дијагностика, поливалентната патронажа, епидемиолошката, санитарно-хигиенската и социјално-медицинската дејност, здравствената статистика и обезбедувањето со лекови. Здравствениот дом е организиран во… Continue reading ЗДРАВСТВЕН ДОМ

ЗДРАВСТВЕН СИСТЕМ / СИСТЕМ НА ЗДРАВСТВЕНАТА ЗАШТИТА .- збир од меѓусебно поврзани елементи во формална структура за задоволување на здравствените потреби на дефинирана популација чие финансирање, менаџмент, опсег и содржина на функциите и активностите се дефинирани со закони и друга регулатива. Тоа овозможува услугите што им се даваат на луѓето да придонесуваат за заштита на… Continue reading ЗДРАВСТВЕН СИСТЕМ / СИСТЕМ НА ЗДРАВСТВЕНАТА ЗАШТИТА

ЗДРАВСТВЕНА ОРГАНИЗАЦИЈА / УСТАНОВА .- заеднички општ термин што се употребува да опише многу видови организации што даваат здравствени услуги. Законот за здравствена заштита на Република Македонијадава можност здравствените организации да се основаат како: јавни, задружни, мешовити и приватни, во зависност од основачот, односно според тоа кој ги обезбедува средствата потребни за основање и работа… Continue reading ЗДРАВСТВЕНА ОРГАНИЗАЦИЈА / УСТАНОВА

ЗДРАВСТВЕНА СЛУЖБА -. перманентен и широко распространет систем во Република Македонијаод воспоставени институции, организации и установи со повеќенасочни задачи, со цел да ги задоволи разните здравствени потреби и побарувања на населението и според тоа да обезбеди здравствена заштита на поединците и заедницата, вклучувајќи широк спектар на превентивни и куративни активности и искористувајќи ги во голема… Continue reading ЗДРАВСТВЕНА СЛУЖБА

ЗДРУЖЕНИЕ ЗА УСТАВНО ПРАВО НА СРМ/РМ -. самостојна и доброволна организација на правниците, чии основни цели се унапредување на научната, наставната и издавачката дејност во областа на уставното право и усовршување на уставниот поредок на СРМ/РМ. Формирано е на Правниот факултет во Скопје (1982), како составен дел на Здружението за уставно право на СФРЈ. Од… Continue reading ЗДРУЖЕНИЕ ЗА УСТАВНО ПРАВО НА СРМ/РМ

ЗДРУЖЕНИЕ НА ДЕЦАТА БЕГАЛЦИ од Егејскиот дел на Македонија (Торонто, Онтарио, Канада, 1978). На првата средба (1978) било договорено организирањето на Светската средба на бегалците (1988), кои ја преживеале трагедијата на Граѓанската војна во Грција и егзодусот на Македонците од Егејскиот дел на Македонија. Здружението помагало во акциите на македонските иселеници за признавање на независна… Continue reading ЗДРУЖЕНИЕ НА ДЕЦАТА БЕГАЛЦИ од Егејскиот дел на Македонија

ЗДРУЖЕНИЕ НА ФАРМАКОЛОЗИТЕ НА МАКЕДОНИЈА .- струкова асоцијација формирана во 1998 г. со цел да поттикнува и да развива стручна, научноистражувачка и едукативна работа од областа на базичната и клиничката фармакологија; да развива соработка меѓу неговите членови и да соработува со други стручни и научни организации од областа на медицината; да им помага на органите… Continue reading ЗДРУЖЕНИЕ НА ФАРМАКОЛОЗИТЕ НА МАКЕДОНИЈА

ЗДУЊЕ -. рановизантиска некропола Подградец, сместена на крајните западни ограноци на Сува Планина, каде што реката Оча се влива во Треска. Во две кампањи (1986 и 1998) се откриени 10 гробни целини од типот на цисти изведени од грубо обработени камени плочи од песочник, во кои е откриен накит: обетки (со териморфен завршеток, со полиедарски… Continue reading ЗДУЊЕ

ЗЕЈРЕНЕ (Зеирене) – Афродита кај античките Македонци, според Хесихиј (Хесѕцхиус). По долината на Вардар, Афродита е почитувана во Ⅱ и Ⅰ в. во Стоби, Демир Капија, Вардарски Рид, што се заклучува според пластичните претстави во теракота и во мермер.ЛИТ.: В. Битракова-Грозданова, Религија и уметност во антиката во Македонија, Скопје, 1999; Еадем, Скулптурата од Вардарски Рид,… Continue reading ЗЕЈРЕНЕ

ЗЕКЕРИЈА, Неџати (Зекериѕа, Нецати) (Скопје, 1923-1988) – поет, раскажувач, писател за деца, преведувач и литературен критичар од турската националност во РМ. Стекнал високо образование, бил кратко време учител, работел како новинар, уредник на турските детски сп. „Севинч”, „Томурџук”. Еден мандат бил главен и одговорен уредник на в. „Бирлик” во Скопје. Повеќе години бил соработник на… Continue reading ЗЕКЕРИЈА, Неџати

ЗЕКИР, Рамиз (Охрид, 24. XI – 1933) – кајакар, заедно со Усни Доко. Биле членови на ВК „Стрмец” во Охрид. Во Охрид (1948) учествувале со успех на првенствата на Југославија во кајак-двосед (К-2) на мирни води; освоиле прво место на 1000 м (1952), три први места на 500, 1000 и 10 000 м, а во… Continue reading ЗЕКИР, Рамиз

ЗЕКМАНОВА-ЈАКИМОВА, Нада (Скопје, 2. Ⅵ 1917 – октомври 2002) – учителка и писателка за деца. Завршила Учителска школа во Скопје. Член е на ДПМ (1972). Пишува исклучиво за деца – раскази, сказни, скици и новелети. Првите раскази ги објавила во дневниот и периодичниот печат пред Втората светска војна. БИБ.: Лет на Марс, Скопје, 1972; Пролетни… Continue reading ЗЕКМАНОВА-ЈАКИМОВА, Нада