Архиви: Енциклопедија

ЕТАИ -. Здружение за електроника, телекомуникации, автоматика и информатика на РМ, основано во 1980 г. На секои две години ги организира „Националната конференција ЕТАИ”, Меѓународниот симпозиум ААС, „Применетите автоматски системи”, како и симпозиумите ЛЕОС (Ле-тен симпозиум за електроника и обработка на сигнали). Член е на Инженерската институција на Македонија. Др. М.

ЕТАТ НА ШУМИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – дрвната маса или површина од шумата предвидена за сеча со Посебниот план за стопанисување со шумите. Кога планот е за една година, станува збор за годишен етат, а за одреден период, за периодичен етат. Етатот може да се изрази со кубни метри, со површина, со број на стебла и… Continue reading ЕТАТ НА ШУМИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА

ЕТИКАТА ВО МАКЕДОНИЈА -. а) наука за моралот и за вредноста на живеењето, најразвиена практична филозофска дисциплина; б) наставно-научна дисциплина на Филозофскиот факултет во Скопје. Првите етички учења на почвата на Македонија се тесно поврзани со појавата на словенската писменост, чии духовни творци биле и првите големи етичари. Св. Кирил (Константин) Филозоф во делото „Учењето… Continue reading ЕТИКАТА ВО МАКЕДОНИЈА

ЕТНОКОРЕОЛОГИЈА . (грч. кореос – оро) – наука што се занимава со проучување на народните ора и орската традиција. Во втората половина на ⅩⅩ в. започнала да се издвојува од етномузикологијата како посебна гранка. Нејзиниот развој го отежнува комплицираната кинетографска нотација, со која треба да се запишат сите позиции и движења на деловите од човечкото… Continue reading ЕТНОКОРЕОЛОГИЈА

ЕТНОЛОШКА МУЗЕОЛОГИЈА ВО МАКЕДОНИЈА -. специјална музеологија што го проучува, го заштитува и го презентира етнолошкото културно наследство на Македонците и на етничките заедници во Македонија, имајќи ги предвид категориите време, простор и општествена средина. Практичниот аспект на активностите поврзани со етнолошкото материјално и нематеријално културно наследство се вршат во мрежата на институции – етнолошките… Continue reading ЕТНОЛОШКА МУЗЕОЛОГИЈА ВО МАКЕДОНИЈА

ЕТНОМУЗИКОЛОГИЈА -. наука што се занимава со проучување на музичкото народно творештво. Нејзиниот поевидентен развој започнал кон осумдесеттите години на ⅩⅠⅩ в., а пресудно значење имало започнувањето со техничките мерења на интервалите и појавата на фонографот и тонските снимања. Со појавата и употребата на магнетофонскиот апарат уште поизразито се прошириле разните етномузиколошки истражувања. До Втората… Continue reading ЕТНОМУЗИКОЛОГИЈА

ЕУТРОФИКАЦИЈА – процес на природно или антропогено внесување хранливи материи (главно азотни и фосфорни соединенија) за примарните продуценти, што резултира со интензивен развиток на алгите и промена на физичко-хемиските услови на екосистемот и, најчесто, интензивно искористување на кислородот со појава на делумна или трајна анаеробија. Во Македонија се евидентирани голем број еутрофни речни (целиот долен… Continue reading ЕУТРОФИКАЦИЈА

ЕФИКАСНОСТ – еден од основните принципи на економското работење и значаен дел од менаџментот. Ефикасноста е употреба на минимум ресурси (физички, финансиски, материјални, човечки и организациски) за да се произведе саканиот обем на производство. На пр.: ако се добие поголем излез за даден влез, тогаш станува збор за зголемување на ефикасноста. Исто така, ако се… Continue reading ЕФИКАСНОСТ

ЕФТИМОВА, Катја (Пазарџик, Бугарија, 31. Ⅴ 1910 – Скопје, 1996) – една од првите македонски сликарки, претставничка на постимпресионизмот и реализмот. Дипломирала на Уметничката академија во Софија (1932). Самостојно излагала во Битола (1945), Гостивар (1954), Тетово (1954 и 1997) и Скопје (1959, 1965, 1973, 1975, 1985 и 1997). Учествувала и на повеќе групни изложби. Посебно… Continue reading ЕФТИМОВА, Катја

ЕФТИМОВА, Милка (Радовиш, 23. Ⅱ 1936) – оперска и концертна певица, мецосопран, првенка на Операта на МНТ. Пеење учела кај Милка Ефтимова проф. К. Трпков, а дипломирала и магистрирала на Музичката академија во Љубљана (кај проф. Ј. Бетето). Во 1966 г. специјализирала во Италија (Рим и Сиена), во 1961 дебитирала на оперската сцена на МНТ… Continue reading ЕФТИМОВА, Милка

ЖАБЕВ, Вангел (Љалево, Пиринскиот дел на Македонија, 1939) – параолимписки пливач и тренер. На осумгодишна возраст, од заостанат експлозивен материјал од Втората светска војна, останал инвалид без двата подлакота. Освоил два олимписки медала на Параолимписките игри во Арнхем (1980). Живее во Велес и е активист на Сојузот за спорт и рекреација на хендикепираните лица. С.… Continue reading ЖАБЕВ, Вангел

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ – група од вистинските жаби (Ранидае), кои се поврзани со водената средина во тек на целиот живот, поради што се нарекуваат и водни жа-би. Во Македонија живеат два вида зелени жа-би: езерска жаба (Рана ридибунда) и балканска езерска жаба (Рана балцаница). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс… Continue reading ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ

ЖАБИ, КАФЕАВИ – група од фамилијата на вистински жаби (Ранидае), кај кои основната боја на грбот никогаш не е зелена, а преку барабановата ципа (под окото), поминува широка темна слепоочна дамка. Македонија ја населува-Кафеава жаба ат три вида од овие жаби: треварка или планинска жаба (Рана темпорариа), горска или шумска жаба (Рана далматина) и поточна… Continue reading ЖАБИ, КАФЕАВИ

ЖАБИ, КРАСТАВИ (Буфонидае) – космополитска фамилија жаби, распространета низ целиот свет, со исклучок на поголемиот дел од австралискиот регион. Кај Крастава жаба нас се регистриЖ рани два вида: голема крастава жаба (Буфо буфо) и зелена крастава жаба (Буфо виридис). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс оф Бритаин анд Еуропе,… Continue reading ЖАБИ, КРАСТАВИ

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи (Дисцоглоссидае) – примитивна фамилија мали, главно, водни жаби, на кои стомачната страна им е обоена со интензивна боја (црвена, портокалова или жолта). Во Огнена жаба Македонија е присутен само еден вид – жолт мукач (Бомбина вариегата). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс оф Бритаин анд… Continue reading ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ – в. Ракови, жаброноги ЖАБРОНОСНИ ЖИВОТНИ (Бранцхиата) – водни членконоги организми. Дишат со помош на кожни жабри. Поседуваат два пара антени и најчесто имаат двогранести екстремитети. Овој пот-тип во Македонија е претставен со единствената класа ракови (Црустацеа). ЛИТ.: Јонче шапкарев, Зоологија на Без’рбетните животни, Скопје, 1991. В. Т. К – М. Кр.

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА (Салвиа јурисиции Косанин) – ендемит во флората на Република Македонијаод фамилијата Ламиацеае (устоцветни растенија), познат за централните делови – Овче Поле и Богословец. Се развива по засолени почви, на палеогени и неогени Јуришиќева жалфија лапори. Се нао(Салвиа јурисиции Косанин) ѓа на светската црвена листа на загрозени растенија (ИУЦН 1997 Ред Лист оф Тхреатенед… Continue reading ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова (Скопје 15. Ⅶ 1947) – интернист-кардиолог, редовен проф. на Мед. ф. (2002). Магдалена Жантева-Наумовска Дипломирала медицина во Скопје (1972), специјализирала по интерна медицина (1980), докторирала во 1990 г. – субспецијалист по кардиологија (2000). Учествувала во изведувањето на првите катетеризации во хемодинамската лабораторија на Клиниката за кардиологија. Раководи со Одделот за вродени и… Continue reading ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова

ЖЕГЛИГОВО – област во северниот дел на Република Македонија. Тоа е старо име за Кумановската Котлина. Се наоѓа во сливот на р. Пчиња помеѓу планините Козјак на исток и Скопска Црна Гора на запад. На југоисток кон Овче Поле и на југозапад кон Скопската Котлина, областа е отворена, а таков е случајот и кон север.… Continue reading ЖЕГЛИГОВО

ЖЕГЛИГОВСКИ КАМЕН . (с. Младо Нагоричино кај Куманово, познат и како Костоперска Карпа) – остатоци од повеќеслојна Костоперска Карпа – Жеглиговски Камен, с. Младо Нагоричино, Кумановско

ЖЕДЕН – средновисока планина што се протега помеѓу Скопската Котлина на исток и Полошката Котлина на запад. На север и североисток е одделена со лак на реката Вардар од ограноците на шар Планина и Скопска Црна Гора; од југоисток со Бојанско и Копаничко Поле – делови на Скоп-Патот кон Јегуновце на планината Жеден ската Котлина,… Continue reading ЖЕДЕН

„ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО (Торонто, Канада, 1907) – друштво на Македонците по потекло од селото Желево (Леринско). Се-гашното спомагателно братство „Желево“ било основано на 1. Ⅹ 1921. Дејноста на друштвото се одвива во Желевскиот дом (од 1948). Сл. Н.-К. Димитар Железаров ЖЕЛЕЗАРОВ, Димитар Христов (Велес, 1900 – Скопје, 6. Ⅷ 1979) – професор на Ст.… Continue reading ЖЕЛЕВО , ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО

ЖЕЛЕЗНЕЦ (Сидерокастрон) – средновековно утврдување во Демирхисарската област (која по него го добила и своето име) на околу 40 км западно од Прилеп. Се наоѓал на локалитетот Градиште, на десниот брег на Црна Река, над денешната истоимена населба. На локалитетот и денес се гледаат остатоци од ѕидини и од керамика. Возот Солун-Скопје (1873)

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – значаен сегмент во развојот на стопанството во Македонија, но и со политичко значење. Првата ж. линија во Македонија е Солун–Велес–Скопје кон Белград. Почнала да се гради со странски капитал во 1871, а до Скопје била завршена во 1873 г. Во 1888 била поврзана со српските железници на граничниот премин Забевче кај… Continue reading ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА