Архиви: Енциклопедија

САМОВИЛСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ – митолошки народни песни што ги опеваат самовилите и нивните односи со луѓето. Во народното верување самовилите се исклучително убави и секогаш млади девојки, а живеат во групи покрај планинските езера и реки, каде што често се бањаат. Поради верувањето дека живеат во тешко достапни предели, нивните средби обично се со овчарите.… Continue reading САМОВИЛСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ

САМОИЛОВСКИ, Мишо (Скопје, 30. Ⅸ 1931) – еден од филмските сниматели-доајени во Македонија. Се вработува во продуцентската куќа „Вардар филм“ (1948), каде што останува с“ до пензиоМишо Самоиловски нирањето (1992). Работел на стотина документарни и на 25 играни филмови (во десет бил директор на фотографијата). Иг. Ст. Селото Самоков

САМОКОВ – село во Порече. Се наоѓа во долината на реката Цр-нешница, лева притока на р. Треска, на надморска височина од околу 600 м. Со Македонски Брод е поврзано со современ асфалтен пат. Во минатото било рударски центар, со топилница за железна руда, по која го носи и името. Тоа е населено со Македонци, а… Continue reading САМОКОВ

САМОЛОВЧЕВ, Боривое (Емил) (Нови Бечеј, Србија, 5. Ⅴ 1923 – Белград, 21. Ⅹ 1994) – доктор на педагошките науки, андрагог, универзитетски професор. Завршил учителска школа (Вршац, Србија, 1944), дипломирал на Филозофскиот факултет во Белград (1954), каде што и докторирал (1960). Посебно се занимавал со образованието на возрасните. На Филозофскиот факултет во Скопје предавал (в.) андрагогија… Continue reading САМОЛОВЧЕВ, Боривое

САМОУПРАВНИ ИНТЕРЕСНИ ЗАЕДНИЦИ НА ФИЗИЧКАТА КУЛТУРА. Општинските и Републичката СИЗ извршувале дејности (1984–1996) врз основа на Законот за физичка култура и самоуправните интересни заедници на физичката култура (1974). Законот пропишувал можност, работниците и други работни луѓе во организациите за здружен труд и други самоуправни организации и заедници да можат да обезбедат средства за задоволување на… Continue reading САМОУПРАВНИ ИНТЕРЕСНИ ЗАЕДНИЦИ НА ФИЗИЧКАТА КУЛТУРА

САМОУПРАВУВАЊЕ – посебен општествен систем, реализиран во одреден период во СФР Југославија. Идејата за самоуправување им се припишува на социјалутопистите, а првпат е реализирана во времето на Париската комуна во Франција (ⅩⅠⅩ в.). Идејата за самоуправување и работничка контрола беше иницирана во Советскиот Сојуз, во времето на НЕП (Нова економска политика), но не доби позначајна… Continue reading САМОУПРАВУВАЊЕ

САМУИЛ (? – Преспа, 6. Ⅹ 1014) – комитопул, најмлад син на комесот Никола и Рипсимија, македонски цар (ок. 997–1014). Учествувал во бунтот на комитопулите (969), кога била отфрлена бугарската врховна власт во Западна и Југозападна Македонија и биле поставени темелите на македонската средновековна држава, која по него е именувана како Самуилово Царство. Учествувал и… Continue reading САМУИЛ

САМУИЛ, Алусијан (Ⅺ в.) – син на Алусијан, внук на царот Јован Влаво византиска служба. Во времето на царот Роман Ⅳ Диоген (1068–1071) заземал висока воена должност во темата Армениакон. Учествувал во походот на императорот против Селџуците (1068), се истакнал во смирувањето на бунтот на Криспин (1069), добил чин проедар и бил назначен за дукс… Continue reading САМУИЛ, Алусијан

САНАЦИЈАТА НА БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ НА Република Македонија– процес на рехабилитација на банкарскиот систем, започнат во март 1995 г., кој вклучува три групи активности: 1) отстранување на обврските од билансите на банките врз основа на девизните штедни влогови на граѓаните, депонирани во времето на СФРЈ; 2) отстранување на побарувањата и обврските од билансите на банките врз… Continue reading САНАЦИЈАТА НА БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ НА РМ

САНГВИНЕТИ, Едоардо (Едоардо Сангуиннети) (Џенова, 9. ⅩⅠⅠ 1930) – италијански писател, општественик и универзитетски професор. Полемички е настроен спрема херметизмот во поезијата. Во 2000 г. го добил Златниот венец на СВП. БИБ.: Ги објавил поетските книги: Лаборинтус (1956), Опус метрикум (1960), Катамерон (1974), Разгледници (1978), Бележник (1981), Најновиот завет (1985), Конечни заклучоци (1997), Нешта (1999)… Continue reading САНГВИНЕТИ, Едоардо

САНДАНИЗАМ (1908 –) – идеологија во македонското револуционерно националноослободително движење, формулирана од револуционерот Јане Сандански, заснована врз централизмот на Гоце Делчев и на МРО, сообразена со условите и со состојбите во Македонија, наметната и со политичките промени со Младотурската револуција, Балканските војни и двете светски војни. Целта останувала иста: одбрана, односно воспоставување територијална целост на… Continue reading САНДАНИЗАМ

САНДАНСКИ – град во Пиринскиот дел на Македонија, РепубПанорама на Сандански лика Бугарија, со 26.600 ж. (2002). Се наоѓа во источниот дел на Санданската Котлина и југозападното подножје на Пирин Планина, на надморска височина од околу 220 м. Климата е променето средоземноморска со средна годишна температура од 13,9°Ц. Низ градот тече реката Санданска Бистрица на… Continue reading САНДАНСКИ

САНДАНСКИ, Јане (с. Влахи, Мелничко, 31. И 1872 – м. Пирин Пл., Мелничко, 22. Ⅳ 1915) – истакнат револуционер, војвода и раководител на ТМОРО – ВМОРО. Завршил Ⅱ клас прогимназија во Дупница, Бугарија, и се самообразовал. Како младинец бил активен меѓу македонската емиграција во Дупница. Во 1895 и 1897 год. бил учесник во четничкото движење… Continue reading САНДАНСКИ, Јане

САНЕВ, Воислав (Кочани, 26. Ⅶ 1938 – Скопје 8. Ⅳ 2007) – археолог. Дипломирал археологија на Филозофскиот факултет во Бел-град (1963). Од 1963 до 1969 г. работел како кустос во Народниот музеј во Штип, а потоа во Музејот на град Скопје (1969–1970). Повторно се враќа во Штип (1970– 1976), а од 1976 г. работи во… Continue reading САНЕВ, Воислав

САПРОБНОСТ НА ВОДИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – збирен термин што го означува квантитативното присуство на органските и неорганските материи во водените екосистеми, според кој се делат на: олигосапробни, β-мезосапробни, α-мезосапробни и полисапробни води во рамките на лимносапробноста. Како една од земјите во развој, во Македонија се посветува многу малку внимание на конзервацијата и заштитата на квалитетот… Continue reading САПРОБНОСТ НА ВОДИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА

„САРА АРОНСОН“ (Битола, меѓу двете св. војни) – еврејско женско друштво. Било основано со цел да ги воспитува девојките во еврејскиот национален дух. Се одржувале предавања што ги третирале актуелните проблеми на младите Еврејки, меѓу кои и прашањето на описменувањето. Имало ок. 80 членови (1924). ЛИТ.: Зени Лебл, Плима и слом из историје Јевреја Вардарске… Continue reading САРА АРОНСОН

САРАНДОПОР – в. „Свети Јоаким Осоговски“.

САРАФИСТИ – приврзаници на Борис Сарафов од ВМК и од ТМОРО, личности што ги обединувале заедничките симпатии кон неговата личност и дејност. ЛИТ.: Хр. Силянов, Освободителните борби на Македония, 1, София, 1933; Ⅱ, София, 1943. В. Ѓ. Борис Сарафов

САРАФОВ, Борис Петров (с. Либјахово, Неврокопско, 12. Ⅵ 1872 – Софија, 28. Ⅺ / 11. ⅩⅠⅠ 1907) – македонски револуционер, војвода, претседател на ВМК и член на ГШ на Илинденското востание. По завршувањето на основното образование во родното село и во Солун и Ⅵ клас во Солунската гимназија, се запишува во Военото училиште во Софија… Continue reading САРАФОВ, Борис Петров

САРАЦЕНСКАТА МИСИЈА на св Константин Кирил. (851 или 855/ 856) – религиозно-политичка мисија меѓу Арабите (Сарацените) во заштита на христијанството од мухамеданската религија масовно прифаќана од Сарацените. Главно теолошко прашање во полемиките на Константин-Кирил било толкувањето на единството на Светото тројство: Отецот, Синот и Светиот Дух. Мисијата го одбранила достоинството на христијанството и на византиските… Continue reading САРАЦЕНСКАТА МИСИЈА на св Константин Кирил

САРВАНОВ-МОГИЛЧЕТО, Димко Илиев (с. Могила, Битолско, 1879 – с. Ношпал, Битолско, март 1907) – околиски војвода на Битолската полска чета на ТМОРО. Завршил основно училиште. Неговиот постар брат бил член на ТМОРО. Кога во селото пристигнала четата на Ѓорѓи Сугарев, кон неа се приклучил и младиот Димко. Зел учество во Илинденското востание (1903) во чета… Continue reading САРВАНОВ-МОГИЛЧЕТО, Димко Илиев

САРДИСУВАЊЕТО на Лешочкиот манастир (1905). На манастирскиот празник „Св. Богородица“ на 15/28 август 1905 г. Албанци – башибозук, со изговор дека имало скриена комитска чета, го сардисале манастирот во кој имало околу 3 илјади верници – мажи, жени и деца. Настанот е овековечен во народна песна. ЛИТ: Б. Светозаревиќ, Тетово и тетовско во илинденскиот период… Continue reading САРДИСУВАЊЕТО на Лешочкиот манастир

САРИЕВСКИ, Александар (Галичник, Гостиварско, 1922 – Скопје, 19. ⅩⅠⅠ 2002) – интерпретатор на народни песни. Кариерата ја започнал во Македонската радио-телевизија (од 1945 г., како хармоникаш и пејач во Малиот народен оркестар) и во ансамблот „Танец“ (од 1950 г., како тапанџија и пејач). Настапувал низ целиот свет и стана своевиден „заштитен знак“ за интерпретација на… Continue reading САРИЕВСКИ, Александар

САРИСА – копје во вооружувањето на Македонската војска. Би-ло дизајнирано со 24 стапки (7,34 м), од практични причини должината била скратена на 21 стапка (6,4 м). Претставувало револуционерно откритие на македонската војска на кралот Филип Ⅱ. Копјето се состоело од бодеж (шилест врв) и од рачка. Војникот во борбата го држел со двете раце; 4/5… Continue reading САРИСА