Tag: Ј

ЈАБЛАНИЦА

ЈАБЛАНИЦА – висока планина во југозападниот дел на РМ. Се наоѓа помеѓу Охридско-струшката и Дебарската Котлина, западно од долината на Црни Дрим и брегот на Охридското Езеро. На РМ £ припаѓаат источните планински страни, а западните на Република Албанија. Се протега во меридијански правец во должина од 35 …

ЈАБЛАНИЦА Прочитај »

ЈАБОЛКО

ЈАБОЛКО . (Малус доместива Л.) – водечка овошна култура во РМ, со над 55–60% од вкупното производство на овошје. Пред Втората светска војна производството на јаболка во Македонија изнесувало околу 4.000 т годишно. Со подигањето на интензивните овошни насади по 1960–1970 г., производството на јаболка во 1980–1985 се …

ЈАБОЛКО Прочитај »

ЈАВНО ЗЕЛЕНИЛО ВО РМ

ЈАВНО ЗЕЛЕНИЛО ВО РМ – значајна урбана категорија што обезбедува еколошка разновидност, функционална подобност и социјална добробит во градовите. Во градовите во РМ се планира обезбедување земјиште за јав2 но зеленило од 15 до 25 м по жи-тел. Јавните зелени урбани површини се категоризирани во две групи: зелени …

ЈАВНО ЗЕЛЕНИЛО ВО РМ Прочитај »

ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ

ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ -. државен орган што ги гони сторителите на кривичните дела. Првпат оваа функција се утврдува со Уредбата за воените судови од 24. Ⅴ 1944 г., според која при секој судски совет се назначува воен истражител, а при одделни бригади и командни места се поставуваат …

ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ Прочитај »

ЈАВНО ПРЕТПРИЈАТИЕ ЗА СТАНБЕН И СТАНБЕНО-ДЕЛОВЕН ПРОСТОР НА РМ, Скопје

ЈАВНО ПРЕТПРИЈАТИЕ ЗА СТАНБЕН И СТАНБЕНО-ДЕЛОВЕН ПРОСТОР НА РМ, Скопје – формирано е како Завод за проектирање, студии и надзор (1954), кој со натамошната трансформација го менувал името. Има најголемо учество во изградбата на градот Скопје по земјотресот (1963). Изградени се бројни деловни и станбено-деловни објекти: ГТЦ, станбен …

ЈАВНО ПРЕТПРИЈАТИЕ ЗА СТАНБЕН И СТАНБЕНО-ДЕЛОВЕН ПРОСТОР НА РМ, Скопје Прочитај »

ЈАВОР

ЈАВОР . (Ацер Л., фам. Ацерацеае) – род застапен со 150 вида во Северната хемисфера. Листопадни дрвја или грмушки чии листови се прости, лаповити или непарно перести, спротивно поставени. Плодот е двојно крилесто оревче. Во РМ природно се застапени следниве видови: а) горски јавор (А. псеудоплатанус Л.) – …

ЈАВОР Прочитај »

ЈАГИЌ, Ватрослав

ЈАГИЌ, Ватрослав (Ватрослав Јагиќ) (Вараждин, 6. Ⅶ 1838 – Виена, 5. Ⅷ 1923) – класичен филолог, славист. Класично образован од детска возраст (до Ⅲ клас Фрањев. гимн. сите предмети на лат.) во родното место, продолжил класична гимн. во Загреб (1847– Ватрослав Јагиќ 1851), каде што му се развил …

ЈАГИЌ, Ватрослав Прочитај »

ЈАГЛИЦА

ЈАГЛИЦА -. памучна ткаенина, шамија на краиштата декорирана со вез, составен дел на невестинската носија од кумановскиот регион. Се носела прикачена за невестинската скутина, на колковите. Почнувајќи од денот на венча-Кленика (маклен) вањето и една недела по венчавањето младата невеста ја носела постојано, како обележје на нејзиниот статус, …

ЈАГЛИЦА Прочитај »

ЈАГОДА

ЈАГОДА (Фрагариа ананаса, Дуцх, Гуидес) – сортно овошје за домашно и плантажно производство. Во РМ почна да се одгледува од 1934 г. во Скопско. Во седумдесеттите и осумдесеттите години на ⅩⅩ в., се подигнати поголеми плантажи од јагоди во комбинатите во Велес, во Кавадарци, во Прилеп, во Битола. …

ЈАГОДА Прочитај »

ЈАГУЛИ

ЈАГУЛИ (Ангуиллидае) – фамилија риби од редот на јагуловидните риби (Ангуиллиформес), кои населуваат солени и слатки води. Кај нас е присутен само еден вид од оваа фамилија, јагула (Ангуилла ангуилла). ЛИТ.: М. Беазлеѕ, Гуиде то Фресхњатер Фисх оф Бритаин анд Еуропе, Лондон; Ј. Цривелли, Тхе Фресхњатер фисх ендемиц …

ЈАГУЛИ Прочитај »

ЈАДРАНСКА ПОВЕЛБА

ЈАДРАНСКА ПОВЕЛБА (Тирана, 2. Ⅴ 2003) – стратешки документ склучен меѓу САД, Р Албанија, Р Хрватска и Р Македонија, по иницијатива на претседателот на РМ Борис Трајковски, покрената на Самитот на НАТО/ ЕАСП во Прага (23. XI 2002), неНачалниците на генералштабовите на Македонија, на Хрватска и на Албанија …

ЈАДРАНСКА ПОВЕЛБА Прочитај »

ЈАЈЧАРКА

ЈАЈЧАРКА (Аманита цаесареа /Сцоп./ Перс.) – габа што старите Римјани ја користеле за исхрана. Во некои региони во Македонија се користи во исхраната кај месното население. Честа е во дабовите шуми. М. К.

ЈАКА ЧЕшМА, ТРЕМНИК

ЈАКА ЧЕшМА, ТРЕМНИК (Неготино) – некропола сместена во југоисточната периферија на селото Тремник на 7,5 км југоисточно од Неготино. Тука се наоѓале римски гробови со конструкција на две води од тегули и имбрицеси – откриени на длабочина од 1,5 м, при градење на новата селска црква посветена на …

ЈАКА ЧЕшМА, ТРЕМНИК Прочитај »

ЈАКИ, Роберт С

ЈАКИ, Роберт С. (Скопје, 13. Ⅲ 1950) – фоторепортер, уметнички фотограф. Основач е и главен уредник на првото македонско специјализирано списание „Фотон Арт”. Од 1972 г. работел во редакциите на „Нова Македонија”, „Починка”, „Екран” и во Танјуг (1980/89). Основач е и прв претседател на Асоцијацијата на македонските фоторепортери …

ЈАКИ, Роберт С Прочитај »

ЈАКИМОВ, Тодор Д

ЈАКИМОВ, Тодор Д. (Велес, 1926) – редовен професор на Електротехничкиот факултет во Скопје. Дипломирал на Електротехничкиот отсек при Техничкиот Факултет во Загреб (1952) и се вработил во фабриката за електрични производи „Југ” во Скопје. Во 1953 г. преминал на работа во составот на новоформираната група за изградба на …

ЈАКИМОВ, Тодор Д Прочитај »

ЈАКИМОВСКА, Цветанка

ЈАКИМОВСКА, Цветанка (Перник, Бугарија, 10. IX 1927 – Скопје, 14. Ⅳ 1990) – актерка во Драмата на МНТ (1945–1983), каде што и се пензионирала. Играла во пиеси на Младинско-детскиот театар во Скопје, на радиото, ТВ и во филм. Значаен дел од својата кариера му посветила на говорењето поезија …

ЈАКИМОВСКА, Цветанка Прочитај »

ЈАКИМОВСКИ, Љубомир

ЈАКИМОВСКИ, Љубомир (Добрево, ПробиШтип, 22. Ⅵ 1946) – новинар и публицист, доктор по политички науки. Од 1979 г. бил главен и одговорен уредник на Третата програма на Радио Скопје, од 1982 г. директор на Телевизија Скопје, а потоа генерален директор на Македонската радио-телевизија (1985 –1989). Станува претседател на …

ЈАКИМОВСКИ, Љубомир Прочитај »

ЈАКИМОВСКИ, Чедо

ЈАКИМОВСКИ, Чедо (Кратово, 22. Ⅱ 1940 – Скопје, 15. Ⅻ 1993) – Чедо Јакимовски поет, новинар. Бил главен уредник на весникот „Млад борец”. Работел во Републичкиот секретаријат за информации. Член е на ДПМ (од 1966). Високо вреднуван поет од македонската литературна критика и застапуван во повеќе репрезентативни антологии …

ЈАКИМОВСКИ, Чедо Прочитај »

ЈАКОВ

ЈАКОВ . (Камена Река, ден. Македонска Каменица, ⅩⅤⅠ в.) – прв македонски печатар. Потекнувал од свештеничко семејство. Во обновената печатница на Божидар Вуковиќ отпечатил часослов на црковнословенски јазик (1566), украсен со илустрации, знаменца и вињети. Еден добро зачуван примерок има и НУБ „Климент Охридски” во Скопје. ЛИТ.: Харалампие …

ЈАКОВ Прочитај »

ЈАКОВЛЕВИЌ, Милош Авросиев

ЈАКОВЛЕВИЌ, Милош Авросиев (с. Галичник, 19. Ⅶ 1892 – Скопје, 26. Ⅶ 1963) – прв Македонец спец. по педијатрија, проф. на Мед. ф. во Сараево. Студирал на Мед. ф. во Бордо (Франција), каде што и докторирал (1920). По специјализацијата во Виена и во Лондон, го формирал и го …

ЈАКОВЛЕВИЌ, Милош Авросиев Прочитај »

ЈАКУПИ, Ахмет

ЈАКУПИ, Ахмет (Пеќ, Косово, 17. Ⅲ 1945) – режисер. Дипломирал на Високата педагошка школа во Приштина (1969) и на отсекот на Јаначковата академија во Брно, Чешка (1977). Работи во Македонската радиотелевизија (1980 –1984), а од 1984 г. и во Албанската драма на Театарот на народностите во Скопје. Се …

ЈАКУПИ, Ахмет Прочитај »

ЈАНАКИЕВСКИ, Томе

ЈАНАКИЕВСКИ, Томе (Битола, 20. Ⅵ 1938 – Битола, 30. Ⅶ 2004) – археолог. Дипломирал археологија во Загреб. Од 1964 г. работел како кустос во античкото одделение на Заводот и Музеј Битола, а од 1968 до 1976 бил директор на Томе Јанакиевски оваа институција. Магистрирал (1975) и докторирал (1997) …

ЈАНАКИЕВСКИ, Томе Прочитај »

ЈАНЕВ – БРЛО, Иван

ЈАНЕВ – БРЛО, Иван . (с. Горни Балван, Штипско, 1877 – ќустендил, Бугарија, 28. Ⅷ 1925) – припадник на ТМОРО и на ВМРО, Штипски војвода. Во 1902 бил во четата на Е. Чучков, а од 1907 бил војвода во Штипско. Учествувал во Балканските и во Првата светска војна …

ЈАНЕВ – БРЛО, Иван Прочитај »

ЈАНЕВ БРЛО, Иван

ЈАНЕВ – БРЛО, Иван . (с. Горни Балван, Штипско, 1877 – ќустендил, Бугарија, 28. Ⅷ 1925) – припадник на ТМОРО и на ВМРО, Штипски војвода. Во 1902 бил во четата на Е. Чучков, а од 1907 бил војвода во Штипско. Учествувал во Балканските и во Првата светска војна …

ЈАНЕВ БРЛО, Иван Прочитај »

ЈАНЕВ, Антон Лазов

ЈАНЕВ, Антон Лазов (Андон ќосето) (с. Голозинци, Велешко, 25. Ⅻ 1854 – Горна Џумаја/Благоевград, 10. Ⅹ 1953) – терзија, деец на ТМОРО/ВМОРО. Од 1896 г. бил борец во четите на М. Попето, Ј. Сандански, Х. Чернопеев и др., а потоа формирал своја чета. Учествувал во пленувањето на струмичкиот …

ЈАНЕВ, Антон Лазов Прочитај »

ЈАНЕВ, Ратко

ЈАНЕВ, Ратко (Сандански, Бугарија, 30. Ⅴ 1939) – физичар, научен советник (1981) во Институтот за физика во Белград, член на МАНУ (1988). Дипломирал (1963) на Отсекот за техничка физика на ЕТФ во Белград. Магистрирал (1965) и докторирал (1968) на ПМФ во Белград со теми поврзани со атомски судири …

ЈАНЕВ, Ратко Прочитај »

ЈАНЕВА, Билјана Љупчова

ЈАНЕВА, Билјана Љупчова (Бел-град, 2. Ⅶ 1950) – математичар, ред. проф. (2000) на ПМФ. Дипломирала (1973), избрана за асистент (1974) на ПМФ, магистрирала (1981) на ПМФ во Загреб, а докторирала (1989) на ПМФ во Скопје со темата „Некои класи полиадични полугрупи и групи”. Таа е автор или коавтор …

ЈАНЕВА, Билјана Љупчова Прочитај »

ЈАНЕВА, Драгослава

ЈАНЕВА, Драгослава (Куманово, 3. Ⅹ 1938) – керамичарка. Завршила Училиште за применета уметност во Скопје. Создава употребна и украсна керамика. Излагала самостојно (Куманово, Скопје) и на колективни изложби во земјата и во странство. Ал. Цв. Магдалена Јанева

ЈАНЕВА, Магдалена

ЈАНЕВА, Магдалена (Скопје, 12. XI 1934) – балерина. Балетското образование го стекнува во Балетското училиште во Скопје, во класата на Ѓ. Македонски и Н. Кирсанова. Член е на Балетот во МНТ (1949–1956); првенка на Балетот на Народното позориште во Белград (1956-1973). Ј. се истакнува со чиста класична балетска …

ЈАНЕВА, Магдалена Прочитај »

ЈАНЕВСКИ, Живко

ЈАНЕВСКИ, Живко (Градско, 1. Ⅷ 1940 – Скопје, 15. Ⅲ 2000) – најистакнат македонски новински фоторепортер. Мајстор на фотографија на Југославија (1974), во наредната година во Берн, го добил највисокото меѓународно признание за уметничка фотографија ЕФИАП. Со фотографија почнал како член на белградските фото-клубови „Електромашинац” и „Београд” (1957 …

ЈАНЕВСКИ, Живко Прочитај »

ЈАНЕВСКИ, Јордан

ЈАНЕВСКИ, Јордан (Скопје, 29. Ⅰ 1933 – Скопје, 15. IX 1999) – тонснимател и тонски монтажер. Се вработува (1950) во „Вардар филм”, каде што низ работата во филмовите стручно се оспособува за професијата тонски снимател. Во „Вардар филм” останува сè до своето пензионирање (1991). За македонската филм-ска продукција …

ЈАНЕВСКИ, Јордан Прочитај »

ЈАНЕВСКИ, Светозар

ЈАНЕВСКИ, Светозар (Велес, 19. Ⅶ 1947) – технолог, бизнисменменаџер. По завршувањето на Технолошкиот факултет во Скопје (1976), се вработува во Пиварницата – Скопје (1976) и како директор на Секторот за истражување и развој, технички директор и генерален директор на фирмата ја проширува инвестиционата активност, го стандардизира производството, го …

ЈАНЕВСКИ, Светозар Прочитај »

ЈАНЕВСКИ, Славко

ЈАНЕВСКИ, Славко (Скопје, 11. Ⅰ 1920 – Скопје, 30. Ⅰ 2000) – поет, раскажувач, романсиер, есеист, сценарист, сликар. Мошне рано почнал да се занимава со литература и сликарство. Учесник е во НОБ. Како припадник на Ⅲ македонска ударна бригада ги пишува стиховите Крвава низа, објавени веднаш по Ослободувањето. …

ЈАНЕВСКИ, Славко Прочитај »

ЈАНИЌИЕВИЌ, Лилјана

ЈАНИЌИЕВИЌ, Лилјана (Скопје, 28. IX 1938) – физичар, ред. проф. (1981) на ПМФ. Дипломирала (1961) на ПМФ, магистрирала (1965) во Блумингтон (Индијана) и докторирала (1973) на ПМФ во Скопје со теорија за дифракцијата на светлината од линеарна зонска мрежичка. Објавила повеќе од 100 статии, значителен дел од нив …

ЈАНИЌИЕВИЌ, Лилјана Прочитај »

ЈАНКОВ-МУЧЕТО, Благој Георгиев

ЈАНКОВ-МУЧЕТО, Благој Георгиев (Гонев) (Струмица, 3. Ⅵ 1911 – Струмица, 14. Ⅶ 1944) – шивачки работник, комунистички деец, народен херој. Завршил два класа гимназија, а потоа во Белград го изучил шивачкиот занает (1928) и бил особено активен во тамошното синдикално и комунистичко движење. Го раководел штрајкот на струмичките …

ЈАНКОВ-МУЧЕТО, Благој Георгиев Прочитај »

ЈАНКОВИЌ, Љубица и Даница

ЈАНКОВИЌ, Љубица и Даница (Љубица – Алексинац, Србија, 14. Ⅳ 1894 – Белград, 3. Ⅴ 1974; Даница – Лешница, Србија, 7. Ⅴ 1898 – Бел-град, 18. Ⅳ 1960) – етномузиколози и етнокореолози. Заедничката собирачка работа на полето на фолклорот ја започнале во 1913 г. Први во тогашната држава …

ЈАНКОВИЌ, Љубица и Даница Прочитај »

ЈАНКОВИЌ, Никола

ЈАНКОВИЌ, Никола (Охрид, крајот на ⅩⅤⅠⅠⅠ – Србија, втората пол. на ⅩⅠⅩ) – иконописец. Соработувал со Михајло Константиновиќ од Битола на живописот во манастирот Троноша (1834) и на иконостасот во манастирот Чокешина. Работел во манастирот „Сретение” во Каблар со сликарот Живко Павловиќ (1844). Самостојно сликал во манастирот Чибутковица …

ЈАНКОВИЌ, Никола Прочитај »

ЈАНКОВИЧ, Јефрем

ЈАНКОВИЧ, Јефрем (Јефтимије) – Тетоец (Тетово, 60-тите г. на ⅩⅤⅠⅠ в. – Русија, 1718) – митрополит. Во 1690 г. со бегалското население предводено од патријархот Арсение Ⅲ Црноевиќ емигрирал на австриска територија. Од 1695 до 1703 г. епископувал во Мохачко-сигетско-печујската епархија. Бил против прифаќањето на унијатството и дошол …

ЈАНКОВИЧ, Јефрем Прочитај »

ЈАНКУЛА ВОЈВОДА

ЈАНКУЛА ВОЈВОДА (Бан) – јунакот во епската народна поезија е историската личност Јан Хуњади (Ерделје, 1387 – Земун, 1456). Се истакнал во борбите против Турците, по што народот го запомнил и го опеал, иако песните за него содржат многу малку историски факти. За своите заслуги во борбите (1438–1439) …

ЈАНКУЛА ВОЈВОДА Прочитај »

ЈАНКУЛОВСКА, Евдокија Ѓорѓиева

ЈАНКУЛОВСКА, Евдокија Ѓорѓиева (Крушево, 28. Ⅰ 1954) – спец. по стоматолошка протетика, редовен проф. на Ст. ф. Магистрирала во 1990 г., докторирала во 1991. Публикувала 50 статии и ав-тор е на учебниците Анатомија и морфологија на вилиците и забите и Тотална протеза – претклиника. Е. М.

ЈАНЧЕВСКА-НИКОЛОВСКА, Мирослава Димитрова

ЈАНЧЕВСКА-НИКОЛОВСКА, Мирослава Димитрова (Куманово, 31. Ⅷ 1928) – редовен професор (1979) на ПМФ (Институт за хемија). Докторирала (1953) на ПМФ во Скопје. Била еден од првите асистенти на Катедрата за хемија. За редовен професор е избрана во 1979 г. На додипломските и постдипломските студии по хемија одржувала настава …

ЈАНЧЕВСКА-НИКОЛОВСКА, Мирослава Димитрова Прочитај »

ЈАНЧЕВСКИ, Ѓорѓи

ЈАНЧЕВСКИ, Ѓорѓи (Скопје, 27. IX 1950) – економист, банкар. Го завршил Економскиот факултет во Скопје (1969–1973), а се усовршувал првин преку АИЕСЕЦ во Дан-ска (Есбјерг, 1972), потоа во Велика Британија (Единбург, 1873); бил на студиски престој во САД за усовршување на менаџментот (Њујорк, 1992), на семинар во Дрезднер …

ЈАНЧЕВСКИ, Ѓорѓи Прочитај »

ЈАПАНЏАК

ЈАПАНЏАК -. горна облека што се носела зиме, наместо гуња. Бил изработуван од клашна, со едноставен крој. Должината му била до колената, а ракавите кратки до лактите. Имал и голема јака, која по потреба се користела како ќулавка. Бил без украси и гајтани. Најчесто се носел нагрнат, прикачен …

ЈАПАНЏАК Прочитај »

ЈАРАМКАБА ЗУРЛА

ЈАРАМКАБА ЗУРЛА .- зурла од средна големина. Најчесто се употребува за изведување на главната водечка мелодија, освен кога водечката мелодија ја изведува најмалата зурла џура. Тогаш зурлата јарамкаба има бордунирачка улога и ја свири лежечката мелодиска линија. ЛИТ.: Д-р Александар Линин, Народните музички инструменти во Македонија, Скопје, 1986, …

ЈАРАМКАБА ЗУРЛА Прочитај »

ЈАРАНОВ, Димитар

ЈАРАНОВ, Димитар (Солун, 18. Ⅹ 1909 – 14. Ⅷ 1962) – географ. Основно и средно образование завршил во Софија. Географија дипломирал на Историско-филолошкиот факултет на Софискиот универзитет (1933). Истата г. заминал на Хумболтовиот универзитет во Берлин, каде што одбранил докторска дисертација на тема „Јуротипниот релјеф на Алпите, Централна …

ЈАРАНОВ, Димитар Прочитај »

ЈАСЕН

ЈАСЕН .(Фраџинус Л., фам. Олеацеае) – кон овој род припаѓаат околу 80 вида од умерените подрачја на Северната хемисфера. Дрвја, ретко грмушки, со непарно перести листови, спротивно поставени. Еднодомни или дводомни, со цветови собрани во метлести, терминални или во странични соцветија. Плодовите се издолжени, крилести оревчиња. Кај нас …

ЈАСЕН Прочитај »

ЈАСИКА

ЈАСИКА .(ТРЕПЕТЛИКА) (Популус тремула Л., фам. Салицацеае) – големо листокапно дрво со право стебло, со мазна, светлозелена кора. Ареалот £ се протега низ цела Европа, Северна Азија и во Северозападна Африка. Листовите се тркалезни, со брановиден раб, врз долга, сплескана дршка. Дводомен вид е, со цветови собрани во …

ЈАСИКА Прочитај »

ЈАСТРЕБИ

ЈАСТРЕБИ (Бутео, Пернис, Ацципитер) – родови на средно големи грабливи птици од фамилијата орли, еји, луњи и јастреби (Ацципитридае), од кои во Македонија се регистрирани 7 видови: обичен глувчар (Бутео бутео), лисест глувчар (Бутео руфинус), северен глувчар (Бутео лагопус), јастреб осојад (Пернис апиворус), јастреб кокошкар (Ацципитер гентилис), јастреб …

ЈАСТРЕБИ Прочитај »