ЈАБЛАНИЦА

ЈАБЛАНИЦА – висока планина во југозападниот дел на РМ. Се наоѓа помеѓу Охридско-струшката и Дебарската Котлина, западно од долината на Црни Дрим и брегот на Охридското Езеро. На РМ £ припаѓаат источните планински страни, а западните на Република Албанија. Се протега во меридијански правец во должина од 35 км, а најголемата широчина во нашата држава изнесува 7,5 км. На наша територија зафаќа повр2 шина од 255 км . Јабланица е

Прочитај »

ЈАБОЛКО

ЈАБОЛКО . (Малус доместива Л.) – водечка овошна култура во РМ, со над 55–60% од вкупното производство на овошје. Пред Втората светска војна производството на јаболка во Македонија изнесувало околу 4.000 т годишно. Со подигањето на интензивните овошни насади по 1960–1970 г., производството на јаболка во 1980–1985 се зголеми над 100.000 т (1982 г., 130.000 т). По осамостојувањето на државата, со приватизацијата и економските блокади плантажните насади се напуштени и

Прочитај »

ЈАВНО ЗЕЛЕНИЛО ВО РМ

ЈАВНО ЗЕЛЕНИЛО ВО РМ – значајна урбана категорија што обезбедува еколошка разновидност, функционална подобност и социјална добробит во градовите. Во градовите во РМ се планира обезбедување земјиште за јав2 но зеленило од 15 до 25 м по жи-тел. Јавните зелени урбани површини се категоризирани во две групи: зелени површини во градот (паркови, станбено зеленило, линеарно зеленило, детски игралишта, зони, заштитно зеленило, зеленило со ограничено користење) и зелени површини надвор од

Прочитај »

ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ

ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ -. државен орган што ги гони сторителите на кривичните дела. Првпат оваа функција се утврдува со Уредбата за воените судови од 24. Ⅴ 1944 г., според која при секој судски совет се назначува воен истражител, а при одделни бригади и командни места се поставуваат иследници. Како посебен орган, Јавното обвинителство се формира со одлуката на Претседателството на АВНОЈ од 3. Ⅱ 1945 г., со задача да

Прочитај »

ЈАВНО ПРЕТПРИЈАТИЕ ЗА СТАНБЕН И СТАНБЕНО-ДЕЛОВЕН ПРОСТОР НА РМ, Скопје

ЈАВНО ПРЕТПРИЈАТИЕ ЗА СТАНБЕН И СТАНБЕНО-ДЕЛОВЕН ПРОСТОР НА РМ, Скопје – формирано е како Завод за проектирање, студии и надзор (1954), кој со натамошната трансформација го менувал името. Има најголемо учество во изградбата на градот Скопје по земјотресот (1963). Изградени се бројни деловни и станбено-деловни објекти: ГТЦ, станбен комплекс Градски ѕид, театри, кина, библиотеки, Универзална сала, голем број од новите населби во Скопје (Карпош, Капиштец, 11 Октомври, Чаир, Аеродром, Ново

Прочитај »

ЈАВОР

ЈАВОР . (Ацер Л., фам. Ацерацеае) – род застапен со 150 вида во Северната хемисфера. Листопадни дрвја или грмушки чии листови се прости, лаповити или непарно перести, спротивно поставени. Плодот е двојно крилесто оревче. Во РМ природно се застапени следниве видови: а) горски јавор (А. псеудоплатанус Л.) – високо дрво (до 40 м) со ареал во средна и јужна Европа. Листовите се големи, петлаповити на долга дршка. Плодовите се собрани

Прочитај »

ЈАГИЌ, Ватрослав

ЈАГИЌ, Ватрослав (Ватрослав Јагиќ) (Вараждин, 6. Ⅶ 1838 – Виена, 5. Ⅷ 1923) – класичен филолог, славист. Класично образован од детска возраст (до Ⅲ клас Фрањев. гимн. сите предмети на лат.) во родното место, продолжил класична гимн. во Загреб (1847– Ватрослав Јагиќ 1851), каде што му се развил интерес и за сеслов. единство; студирал класична филологија во Виена, грчки кај Х. Бониц, лат. кај Ј. Хофман и ст.слов. кај Ф.

Прочитај »

ЈАГЛИЦА

ЈАГЛИЦА -. памучна ткаенина, шамија на краиштата декорирана со вез, составен дел на невестинската носија од кумановскиот регион. Се носела прикачена за невестинската скутина, на колковите. Почнувајќи од денот на венча-Кленика (маклен) вањето и една недела по венчавањето младата невеста ја носела постојано, како обележје на нејзиниот статус, а една година по свадбата ја носела само во посебни празнични пригоди. Ј. Р. – П. Јагоди

Прочитај »

ЈАГОДА

ЈАГОДА (Фрагариа ананаса, Дуцх, Гуидес) – сортно овошје за домашно и плантажно производство. Во РМ почна да се одгледува од 1934 г. во Скопско. Во седумдесеттите и осумдесеттите години на ⅩⅩ в., се подигнати поголеми плантажи од јагоди во комбинатите во Велес, во Кавадарци, во Прилеп, во Битола. Насадите се подигнати со висококвалитетни вирус фри розети од Холандија. Од овие насади сортите спонтано се проширија и кај приватните производители, особено

Прочитај »

ЈАГУЛИ

ЈАГУЛИ (Ангуиллидае) – фамилија риби од редот на јагуловидните риби (Ангуиллиформес), кои населуваат солени и слатки води. Кај нас е присутен само еден вид од оваа фамилија, јагула (Ангуилла ангуилла). ЛИТ.: М. Беазлеѕ, Гуиде то Фресхњатер Фисх оф Бритаин анд Еуропе, Лондон; Ј. Цривелли, Тхе Фресхњатер фисх ендемиц то тхе Нортхерн Медитерранеан Регион, Тоур ду Валат Публицатион, 1996; М. Наумовски, Рибите во Македонија, Скопје, 1995; С. Георгиев, Клуч за одредување

Прочитај »

ЈАДРАНСКА ПОВЕЛБА

ЈАДРАНСКА ПОВЕЛБА (Тирана, 2. Ⅴ 2003) – стратешки документ склучен меѓу САД, Р Албанија, Р Хрватска и Р Македонија, по иницијатива на претседателот на РМ Борис Трајковски, покрената на Самитот на НАТО/ ЕАСП во Прага (23. XI 2002), неНачалниците на генералштабовите на Македонија, на Хрватска и на Албанија формално наречена Охридскојадранска, заради заеднички и координирани активности на потписничките за што побрзо исполнување на критериумите и стандардите на НАТО и за

Прочитај »

ЈАЈЧАРКА

ЈАЈЧАРКА (Аманита цаесареа /Сцоп./ Перс.) – габа што старите Римјани ја користеле за исхрана. Во некои региони во Македонија се користи во исхраната кај месното население. Честа е во дабовите шуми. М. К.

Прочитај »

ЈАКА ЧЕшМА, ТРЕМНИК

ЈАКА ЧЕшМА, ТРЕМНИК (Неготино) – некропола сместена во југоисточната периферија на селото Тремник на 7,5 км југоисточно од Неготино. Тука се наоѓале римски гробови со конструкција на две води од тегули и имбрицеси – откриени на длабочина од 1,5 м, при градење на новата селска црква посветена на Св. Дух и ограда (1950). При копање на современи гробови се откриени и средновековни, со типичен накит од Ⅹ-ⅩⅣ в. (белегзии, прстени,

Прочитај »

ЈАКИ, Роберт С

ЈАКИ, Роберт С. (Скопје, 13. Ⅲ 1950) – фоторепортер, уметнички фотограф. Основач е и главен уредник на првото македонско специјализирано списание „Фотон Арт”. Од 1972 г. работел во редакциите на „Нова Македонија”, „Починка”, „Екран” и во Танјуг (1980/89). Основач е и прв претседател на Асоцијацијата на македонските фоторепортери (2002). Добитник е на наградата на ОН за најдобра фотографија во 2005 г. Имал повеќе самостојни изложби меѓу кои во Националната галерија

Прочитај »

ЈАКИМОВ, Тодор Д

ЈАКИМОВ, Тодор Д. (Велес, 1926) – редовен професор на Електротехничкиот факултет во Скопје. Дипломирал на Електротехничкиот отсек при Техничкиот Факултет во Загреб (1952) и се вработил во фабриката за електрични производи „Југ” во Скопје. Во 1953 г. преминал на работа во составот на новоформираната група за изградба на Рудници и железарница „Скопје”, каде што останал до 1969 г. Во 1961 г. бил избран за доцент на ЕТФ во Скопје. Во

Прочитај »

ЈАКИМОВСКА, Цветанка

ЈАКИМОВСКА, Цветанка (Перник, Бугарија, 10. IX 1927 – Скопје, 14. Ⅳ 1990) – актерка во Драмата на МНТ (1945–1983), каде што и се пензионирала. Играла во пиеси на Младинско-детскиот театар во Скопје, на радиото, ТВ и во филм. Значаен дел од својата кариера му посветила на говорењето поезија („Блажена гора зелена”), гостувајќи во САД, Канада, Австралија. Улоги: Грушенска („шума”); Селска учителка, Антица во истоимените дела; Донка („Бегалка”); Поља („Бања”); „Многу

Прочитај »

ЈАКИМОВСКИ, Љубомир

ЈАКИМОВСКИ, Љубомир (Добрево, ПробиШтип, 22. Ⅵ 1946) – новинар и публицист, доктор по политички науки. Од 1979 г. бил главен и одговорен уредник на Третата програма на Радио Скопје, од 1982 г. директор на Телевизија Скопје, а потоа генерален директор на Македонската радио-телевизија (1985 –1989). Станува претседател на Советот за радиодифузија на РМ (1997–2003). Професор е на Правниот факултет и на Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања во Скопје. Ј.

Прочитај »

ЈАКИМОВСКИ, Чедо

ЈАКИМОВСКИ, Чедо (Кратово, 22. Ⅱ 1940 – Скопје, 15. Ⅻ 1993) – Чедо Јакимовски поет, новинар. Бил главен уредник на весникот „Млад борец”. Работел во Републичкиот секретаријат за информации. Член е на ДПМ (од 1966). Високо вреднуван поет од македонската литературна критика и застапуван во повеќе репрезентативни антологии на македонската лирика во земјата и во странство. БИБ.: Нарциса, Ск., 1966; Лажно море, Ск., 1971; Халеевата комета, Ск., 1985.ЛИТ.: Думитру М.

Прочитај »

ЈАКОВ

ЈАКОВ . (Камена Река, ден. Македонска Каменица, ⅩⅤⅠ в.) – прв македонски печатар. Потекнувал од свештеничко семејство. Во обновената печатница на Божидар Вуковиќ отпечатил часослов на црковнословенски јазик (1566), украсен со илустрации, знаменца и вињети. Еден добро зачуван примерок има и НУБ „Климент Охридски” во Скопје. ЛИТ.: Харалампие Поленаковиќ, Белешки за првиот Македонец-печатар Јаков од Камена Река, „Нова Македонија”, Скопје, 1, 2 и 3 мај 1957 (Избрани дела, трето дополнето

Прочитај »

ЈАКОВЛЕВИЌ, Милош Авросиев

ЈАКОВЛЕВИЌ, Милош Авросиев (с. Галичник, 19. Ⅶ 1892 – Скопје, 26. Ⅶ 1963) – прв Македонец спец. по педијатрија, проф. на Мед. ф. во Сараево. Студирал на Мед. ф. во Бордо (Франција), каде што и докторирал (1920). По специјализацијата во Виена и во Лондон, го формирал и го раководел првиот ДД во Македонија при ХЗ во Скопје. Покрај професионалните ангажмани, учествувал како доброволец на Македонскиот (Солунски) фронт и бил член

Прочитај »

ЈАКУПИ, Ахмет

ЈАКУПИ, Ахмет (Пеќ, Косово, 17. Ⅲ 1945) – режисер. Дипломирал на Високата педагошка школа во Приштина (1969) и на отсекот на Јаначковата академија во Брно, Чешка (1977). Работи во Македонската радиотелевизија (1980 –1984), а од 1984 г. и во Албанската драма на Театарот на народностите во Скопје. Се занимава и со режија на документарни филмови. Режии: „Гоф”; „Скротителот на луѓето со смарагдни очи”; „Куќна змија”; „Лизгалка”; „Хенрих Ⅳ”; „Опскурен театар”;

Прочитај »