Tag: В

ВАЈАН, Андре

ВАЈАН, Андре (Ваиллант, Андрé) (Суасон, 1. Ⅶ 1890 – Париз, 23. Ⅳ 1977) – француски славист, класичен филолог и романист, дописен член на МАНУ (од 25. Ⅻ 1969). Бил професор на Ñцоле натионале дес лангуес ориенеталес, Ñцоле пратиљуе дес Хаутес Ñтудес и Цоллéге де Франце, наследник на Андре …

ВАЈАН, Андре Прочитај »

ВАЈГАНД, Густав

ВАЈГАНД, Густав (Густав Њеиганд) (Дуисбург, Германија, 1. Ⅱ 1860 – Дуисбург, 8. Ⅶ 1930) – германски филолог-романист и етнограф, унив. професор. Откако докторирал, бил директор на Институтот за романски јазик во Лајпциг (од 1894) и професор по романска и балканска филологија и етнографија на Лајпцишкиот универзитет (од 1896). …

ВАЈГАНД, Густав Прочитај »

ВАЈНОВ, Пандо Глигоров

ВАЈНОВ, Пандо Глигоров (с. Сребрено, Леринско, 1924) – воен командант на ДАГ. Како потполковник (1948) и полковник (1949) бил командант на бригада и дивизија. Бил член на Главниот одбор на НОФ на Македонците од Егејскиот дел на Македонија (јануари 1948), член на Главниот одбор на НОМС на Егејска …

ВАЈНОВ, Пандо Глигоров Прочитај »

ВАЈСМАН, Џејмс Р

ВАЈСМАН, Џејмс Р. (Јамес Р. Њисеман) (Норт Литл Рок, САД, 29. Ⅷ 1934) – археолог, унив. професор, академик. Дипломирал на Универзитетот во Мисури (1957), а потоа завршил класични студии во Американската школа во Атина (1959-1960). Магистрирал (1960) и докторирал (1966) на Универзитетот во Чикаго. Неговите професионални интереси се …

ВАЈСМАН, Џејмс Р Прочитај »

ВАЈТОС

ВАЈТОС (Градиште) – утврдена населба од раноантичко и римско време. На три километри западно од с. Октиси, на планината Јабланица, доминира утврдена населба (680џ80 м) со поглед кон Струшко Поле, од каде што се надгледувала Виа Егнатиа. На северната Утврдената населба Вајтос (Градиште) од раноантичко и римско време …

ВАЈТОС Прочитај »

ВАЈУНИТИ

ВАЈУНИТИ – словенско племе, кон крајот на Ⅵ и поч. на Ⅶ в. се населило во Македонија, на териториите западно од Солун, а подоцна во Епир, помеѓу Арта и Јанина. Во сојуз со другите словен-ски племиња учествувале во нападите на Византија (614–616), пустошејќи ги јужните делови на Илирик …

ВАЈУНИТИ Прочитај »

ВАКЦИНАЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА

ВАКЦИНАЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА – систем за рутинска вакцинација против одредени заразни болести што се темели на законска регулатива. Во историјатот на спроведувањето на задолжителната имунизација, од 1944 па наваму, бележиме два периода – едниот кампањски начин на вакцинација кој траел до 1960 г., а потоа континуирана вакцинација. Во …

ВАКЦИНАЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ВАЛАВНИЦИ

ВАЛАВНИЦИ – металуршки погони за обработка на металите со валање; првобитно се во состав на Рудници и Железарница „Скопје”, а денес функционираат како независни производно-преработувачки фабрики. Валавниците (т.н. топли или ладни, во зависност од применетата постапка и дебелината на производот) се индустриски постројки и инсталации за производство на …

ВАЛАВНИЦИ Прочитај »

ВАЛАНДОВО

ВАЛАНДОВО – град во јужниот дел на Република Македонија: 4.402 ж. (2002). Се наоѓа во северниот крај на Гевгелиско–валандовската котлина, во подножјето на планината Плавуш, на надморска височина помеѓу 110 и 150 м. Зафаќа површина од 120 ха. Западно од градот поминува магистралниот пат М–1, а преку станицата …

ВАЛАНДОВО Прочитај »

ВАЛАНДОВО, ИСАР

ВАЛАНДОВО, ИСАР – антички и средновековен градски центар на малото Валандовско Поле, во месноста Исар – Извор Св. Петар, 1 км северозападно од центарот на Валандово. Доминантен рид, јужен изданок на планинскиот срт Плавуш. Фортификацијата на градот се состои од два дела: висока северна акропола со приближно правоаголна …

ВАЛАНДОВО, ИСАР Прочитај »

ВАЛАНДОВСКА АФЕРА

ВАЛАНДОВСКА АФЕРА (1915) – бугарска воена провокација со македонски жртви и српски тортури. На 1/2. Ⅳ 1915 г., 3.000 бугарски војници, во чиј состав имало македонски врховистички, албански и турски чети, материјално помогнати и поттикнати од Австро-Унгарија и од Германија, ги нападнале и ги освоиле 15-те села во …

ВАЛАНДОВСКА АФЕРА Прочитај »

ВАЛОВИШТА

ВАЛОВИШТА (Сидерокастрон, Демир Хисар) – средновековно утврдување во северниот дел на Серската Котлина, северно од Сер, јужно од Рупелската Клисура. Имало големо значење во обезбедувањето на комуникацијата што врвела во правец север–југ, по реката Струма. Има зачувани остатоци. ЛИТ.: Георгии Ацрополитае Опера, И, рец. А. Хеисенберг, Липсиае, 1903. …

ВАЛОВИШТА Прочитај »

ВАН ДЕР ШТУЛ, Макс

ВАН ДЕР ШТУЛ, Макс (Маџ ван дер Стоел) (Воопшотен, Холандија, 3.Ⅷ 1924) – холандски политичар и меѓународен службеник. Министер за надворешни работи на Кралството Холандија (1973–1977; 1981–1982); прв Висок претставник на ОБСЕ за национални малцинства (1993-2000) со значаен ангажман во РМ во процесот на остварување на правото на …

ВАН ДЕР ШТУЛ, Макс Прочитај »

ВАНГЕЛИ, Жанета

ВАНГЕЛИ, Жанета (Битола, 2. IX 1963) – сликарка, истакната авторка на инсталации, видео и филмски проекти. Дипломирала на Државната академија за уметност во Франкфурт на Мајна (1988). Ја претставила РМ на Венециското биенале (2003). Работи дела во духот на неоконцептуалата, обработувајќи содржини со сложен антрополошки карактер: Порта (1994), …

ВАНГЕЛИ, Жанета Прочитај »

ВАНГЕЛОВ, Атанас

ВАНГЕЛОВ, Атанас (с. Богданци, Гевгелиско, 6. Ⅱ 1946) – писател – поет, раскажувач, романсиер, драмски автор, есеист, преведувач, публицист, научен работник, универзитетски професор по теорија на литературата. Дипломирал, магистрирал и докторирал на Филолошкиот факултет во Скопје на Катедрата за југославистика. Тема на магистратурата: Артизмот и современата македонска литература …

ВАНГЕЛОВ, Атанас Прочитај »

ВАНГЕЛОВ,Димитар Јованов

ВАНГЕЛОВ,Димитар Јованов (с. Конопиште, Кавадаречко, 17. Ⅹ 1920 – Битола, 17. Ⅱ 1993) – спец. педијатар, учесник во НОБ. Дипломирал во Белград (1948), а педијатрија специјализирал во 1956 г. До пензионирањето (1985) работел во Битола како началник на Детското одд. и директор на Болницата. Во 1962 г. прв …

ВАНГЕЛОВ,Димитар Јованов Прочитај »

ВАНГЕЛОВА-СЛАВЈАНКА, Стерјана

ВАНГЕЛОВА-СЛАВЈАНКА, Стерјана (с. Добролишта, Костурско, Егејскиот дел на Македонија, 1924) – деец на македонското и на грчкото комунистичко движење. Учествувала во Антифашистичкиот отпор (1941–1944). Во периодот на Граѓанската војна во Грција (1946–1949) била секретар на Окружниот комитет на АФЖ за Костурско и Леринско и организационен секретар на Главниот …

ВАНГЕЛОВА-СЛАВЈАНКА, Стерјана Прочитај »

ВАНГЕЛОВСКА, Стојна

ВАНГЕЛОВСКА, Стојна (Скопје, 5. Ⅱ 1964) – економист, кошаркар. Завршила Економски факултет во Сараево и Виша тренерска школа во Белград. Играла за пр-Стојна Вангеловска волигашките кошаркарски екипи „Студент” од Скопје (1983/84), „Партизан” од Белград, „Јежице” од Љубљана, „Панатенаикос” од Атина, и „Тиквеш-Флорида” од Кавадарци (1993/94), со кои освоила …

ВАНГЕЛОВСКА, Стојна Прочитај »

ВАНДАСОВА СЕСЕЛИКА

ВАНДАСОВА СЕСЕЛИКА (Сесели вандасии Хаѕек) – локален ендемит во флората на РМ од фамилијата Апиацеае (=Умбеллиферае) (штитоцветни растенија). Се развива по варовничките камењари и карпи во околината на ПрилепКозјак, Плетвар и Сивец. Вл. М. Билјана Ванковска

ВАНКОВСКА, Билјана

ВАНКОВСКА, Билјана (Скопје, 14. Ⅹ 1959) – универзитетски професор, политолог. Основно и средно образование завршила во Скопје. Дипломирала на Правниот факултет во Скопје (1982), магистрирала (1987) и докторирала на истиот факултет, на тема „Улогата на вооружените сили во политичкиот систем“ (1992). Избрана за асистент (1983), за доцент (1993), …

ВАНКОВСКА, Билјана Прочитај »

ВАНОВ, Димитрија

ВАНОВ, Димитрија (Скопје, 18. IX 1934) – архитект. Дипломирал на Архитектонскиот отсек на Техничкиот факултет во Скопје (1959). Магистрирал на Архитектонскиот факултет во Белград (1978). Целиот работен стаж го развива на Архитектонскиот факултет во Скопје, каде се здобил со звањето редовен професор по предметот Нацртна геометрија. Покрај со …

ВАНОВ, Димитрија Прочитај »

ВАНОВСКИ, Бојан Јованов

ВАНОВСКИ, Бојан Јованов (Велес, 25. Ⅰ 1927) – спец. интернистгастроентерохепатолог, редовен проф. на Мед. ф. во Скопје. Дипломирал (1952) и специјализирал интерна медицина на Мед. ф. во Загреб. Од 1962 г. работи на Интерната клиника на Мед. ф. во Скопје. Од 1964 г. ја воведува дигестивната ендоскопија и …

ВАНОВСКИ, Бојан Јованов Прочитај »

ВАЊЕ НА МИРОТ ВО РМ

ВАЊЕ НА МИРОТ ВО РМ. По ГШ на НОВ и ПОМ извршил ре та офанзива 1944 год. во Македонија. барање на претседателот на РМ организација, при што биле Операциите во Источна Македонија и во Киро Глигоров, во времето на по формирани четири оперативни 25 април до 20 јуни …

ВАЊЕ НА МИРОТ ВО РМ Прочитај »

ВАПЦАРОВ, Борис

ВАПЦАРОВ, Борис (Банско, Пиринскиот дел на Македонија, 29. Ⅶ 1915 – Софија, ?) – политички активист, секретар на Обласниот комитет на БКП за Горноџумајска (Благоевградска) об-ласт, брат на поетот Никола Вапцаров. Заедно со брат му бил уапсен (4. Ⅲ 1942) и суден во процесот против Цола Драгојчева, Антон …

ВАПЦАРОВ, Борис Прочитај »

ВАПЦАРОВ, Иван

ВАПЦАРОВ, Иван (ЈОНКО) Проданичин (Банско, Пиринскиот дел на Македонија, 1861 – Софија, 21. Ⅰ 1939) – деец на македонското ослободително движење, војвода, татко на Никола и Борис Вапцарови. Член на ТМОРО (1896) и секретар на револуционерниот комитет во Банско (1901). Учесник во Илинденското востание (1903). По Востанието бил …

ВАПЦАРОВ, Иван Прочитај »

ВАПЦАРОВ, Никола Јонков

ВАПЦАРОВ, Никола,Јонков (Банско, Пиринскиот дел на Македонија, 24. XI 1909 – Софија, 23. Ⅶ 1942) – поет, драмски автор, критичар, патописец, публицист, општественик, револуционер. Роден во семејство на пројавен македонски комита. Обата родитела мајка му Елена и татко му Јонко биле од протестантска вероисповед, а тој, при женидбата …

ВАПЦАРОВ, Никола Јонков Прочитај »

ВАПЦАРОВ, Никола,Јонков

ВАПЦАРОВ, Никола,Јонков (Банско, Пиринскиот дел на Македонија, 24. XI 1909 – Софија, 23. Ⅶ 1942) – поет, драмски автор, критичар, патописец, публицист, општественик, револуционер. Роден во семејство на пројавен македонски комита. Обата родитела мајка му Елена и татко му Јонко биле од протестантска вероисповед, а тој, при женидбата …

ВАПЦАРОВ, Никола,Јонков Прочитај »

ВАПЦАРОВА, Бојка

ВАПЦАРОВА, Бојка – публицистка, историчарка на литературата, дете на доселени Македонци од Егејскиот дел на Македонија, сопруга на поетот Н. Ј. Вапцаров. Завршила математика на Софискиот универзитет и едногодишна школа при Сојузот на бугарските журналисти. Со сопругот се запознала на соборот во с. Бараково (28. Ⅷ 1932) и …

ВАПЦАРОВА, Бојка Прочитај »

ВАРВАРА

ВАРВАРА – еден од поголемите христијански празници, посветен на светата великомаченица Варвара (17/4 декември). Обично се празнува со домашни служби. Тој ден се вари пченка – за да се завари, да се затече жито во полето и во амбарите. Во некои краишта со овој празник е поврзан и …

ВАРВАРА Прочитај »

ВАРВАРА, СВ

ВАРВАРА, СВ.” – црква во с. Рајчица, во близина на Дебар. Би-ла метох на Бигорскиот манастир. Еднокорабна црква со полуобличест свод, тристрана апсида (од надворешната) и полукружна апсида (од внатрешната страна). Градена од кршен камен и од малтер. При градењето биле употребени и сполии од некој постар култен …

ВАРВАРА, СВ Прочитај »

ВАРВАРА, СВ – црква во с. Рајчица

ВАРВАРА, СВ.” – црква во с. Рајчица, во близина на Дебар. Би-ла метох на Бигорскиот манастир. Еднокорабна црква со полуобличест свод, тристрана апсида (од надворешната) и полукружна апсида (од внатрешната страна). Градена од кршен камен и од малтер. При градењето биле употребени и сполии од некој постар култен …

ВАРВАРА, СВ – црква во с. Рајчица Прочитај »

ВАРДАР

ВАРДАР – најголемата река во Македонија. Извира под шар Планина, во југозападниот дел на Полошката Котлина, во близина на селото Вруток, југозападно од градот Гостивар, на височина од 683 м, а во Егејското Море се слива во Солунскиот Залив, западно од градот Солун. Во минатото поради засипување на …

ВАРДАР Прочитај »

ВАРДАР

„ВАРДАР“ (Лозана, 1916–1919) – друштво основано за да развива дејност под девизата „Македонија на Македонците“. Дејноста ја засилило во времето на одржувањето на Мировната конференција во Версај. Друштвото упатило писмо до Конференцијата (22. Ⅵ) со осуда на намерите на балканските држави, „поддржувани од некои од европските сили“, за …

ВАРДАР Прочитај »

ВАРДАР (Лозана, 1916–1919)

„ВАРДАР“ (Лозана, 1916–1919) – друштво основано за да развива дејност под девизата „Македонија на Македонците“. Дејноста ја засилило во времето на одржувањето на Мировната конференција во Версај. Друштвото упатило писмо до Конференцијата (22. Ⅵ) со осуда на намерите на балканските држави, „поддржувани од некои од европските сили“, за …

ВАРДАР (Лозана, 1916–1919) Прочитај »

ВАРДАР“, ИСЕЛЕНИЧКА ОРГАНИЗАЦИЈА

ВАРДАР“, ИСЕЛЕНИЧКА ОРГАНИЗАЦИЈА (Кливленд, Њујорк, САД, 10. Ⅱ 1926 – ?) – основана како Политическа организација „Вардар“, огранок на МПО. Во 1929 г. формирала Женска секција, а потоа и Младинска секција. Членовите на „Вардар“ биле организатори на XI конгрес на МПО (1932). Сл. Н.-К.

ВАРДАРИЈА

ВАРДАРИЈА – византиска тема во XI, Ⅻ и ⅩⅠⅠⅠ в. Ги зафаќала териториите во долниот тек на реката Вардар. Се споменува како посебна военоадминистративна единица на чело со управник. Со Договорот склучен меѓу крстоносците и Венецијанците за поделба на Византија (Ⅲ 1204) било предвидено провинцијата (темата) помеѓу себе …

ВАРДАРИЈА Прочитај »

ВАРДАРСКА БАНОВИНА

ВАРДАРСКА БАНОВИНА (3. Ⅹ 1929 – април 1941) – управна аддор Скаловски. Ј. Т. Административно-територијална поделба на Кралството Југославија (1929) министративна единица во Кралството Југославија, со седиште во Скопје, на чело со бан, именуван од кралот, по предлог од Министерскиот совет, со мандат од 4 години. Востановена е …

ВАРДАРСКА БАНОВИНА Прочитај »

ВАРДАРСКИ ПАТ

ВАРДАРСКИ ПАТ – антички пат забележен на Појтингеровата карта. Доаѓајќи од Наисус и Улпијана, од правец на денешно Косово, патот минувал низ Качаничка Клисура, под градот на Давина Кула на излезот од клисурата, спроти с. Орман и доаѓал до Скупи. Скопската Котлина ја минувал за 20 км по …

ВАРДАРСКИ ПАТ Прочитај »

ВАРДАРСКИ РИД, ГЕВГЕЛИЈА

ВАРДАРСКИ РИД, ГЕВГЕЛИЈА – повеќеслојна населба со континуиран живот од крајот на бронзеното време и во текот на целиот Ⅰ милениум пр.н.е. Се наоѓа на источната периферија на Гевгелија, на два доминантни рида (Рид 1 и 2) на самиот десен брег на р. Вардар. Систематски се истражува од …

ВАРДАРСКИ РИД, ГЕВГЕЛИЈА Прочитај »

ВАРЛААМ

ВАРЛААМ (крај на ⅩⅤⅠ в.) – охридски архиепископ (1597–1598). Бил приврзаник на идеите за ослободување на поробеното население од османлиска власт. Дошол во Велес и се ставил на чело на бун-тот на месното населние. Бил уапсен и погубен во Велес на 28. Ⅴ 1598 г. Османлиите му ја …

ВАРЛААМ Прочитај »

ВАРНАВА, епископ

ВАРНАВА, епископ (Петар РосиÊ) (Плевља, Црна Гора, 29. Ⅷ 1880 – Белград, Србија, 23. Ⅶ 1937) – завршил Богословија во Призрен и Духовна академија и степен кандидат по богословија во С.-Петербург – Русија (1905). Во 1910 г. Синодот на Цариградската патријаршија го избрал за епископ на Велешко-дебарската епархија, …

ВАРНАВА, епископ Прочитај »

ВАРНАЛИЕВ, Јордан

ВАРНАЛИЕВ, Јордан (Велес, 1883 – с. Карбинци, Штипско, 11. Ⅲ 1903) – кратовски војвода. Се школувал во Солунската егзархиска гимназија. Откако завршил четири класа во споменатата гимназија, заминал во илегалност. Од почетокот на 1901 г. станал четник, а подоцна организатор и војвода во Кратовско. Во бојот кај селото …

ВАРНАЛИЕВ, Јордан Прочитај »

ВАРОШ – ГРОБИШТА

ВАРОШ – ГРОБИШТА (Прилеп) – некропола лоцирана на источниот крај од Варош, северно од магистралниот пат Прилеп–Варош–Кичево. Б. Бабиќ овде ископал 57 гробови, меѓу нив еден дел се вкопани во карпата. Тие имаат или трапезоиден облик или се со антропоморфен додаток – алвеола кај главата на покојниците или …

ВАРОШ – ГРОБИШТА Прочитај »

ВАРОШ ГРОБИШТА

ВАРОШ – ГРОБИШТА (Прилеп) – некропола лоцирана на источниот крај од Варош, северно од магистралниот пат Прилеп–Варош–Кичево. Б. Бабиќ овде ископал 57 гробови, меѓу нив еден дел се вкопани во карпата. Тие имаат или трапезоиден облик или се со антропоморфен додаток – алвеола кај главата на покојниците или …

ВАРОШ ГРОБИШТА Прочитај »

ВАРОШЛИЈА, Бранко

ВАРОШЛИЈА, Бранко (с. Барилево, Косово, 1. Ⅰ 1934 – Скопје, 1. Ⅰ 2004) – раскажувач, романсиер, новинар, драмски автор. Завршил Филолошки факултет во Скопје. Работел како новинар во Радио Скопје, „Нова Македонија” и како драматург во Македонскиот народен театар. Го сместуваат во прозаистите на средната генерација (нејзиното авангардно …

ВАРОШЛИЈА, Бранко Прочитај »

ВАРОШЛИЈА, Ѓорѓи

ВАРОШЛИЈА, Ѓорѓи (Велес, 2. Ⅷ 1947 – Скопје, 28. Ⅰ 2006) – новинар. По студиите на Правниот факултет во Скопје, се вработил во Радио Скопје, во Стопанската редакција (1970). Од соработник до уредник ги поминал сите скалила на професијата. Бил дописник на Дојче Веле и на Радио Слободна …

ВАРОШЛИЈА, Ѓорѓи Прочитај »

ВАРТОЛОМЕЈ

ВАРТОЛОМЕЈ – христијански празник посветен на светиот апостол Вартоломеј, еден од дванаесетте големи Христови апостоли. Во некои наши краишта овој ден се смета за тежок празник, поради што не се работи никаква работа. Народот го поврзува со вртењето на сонцето од лето кон зима, поради што и празникот …

ВАРТОЛОМЕЈ Прочитај »