„ВАРДАР“

ВАРДАР“ (Лозана, 1916–1919) – друштво основано за да развива дејност под девизата „Македонија на Македонците“. Дејноста ја засилило во времето на одржувањето на Мировната конференција во Версај. Друштвото упатило писмо до Конференцијата (22. Ⅵ) со осуда на намерите на балканските држави, „поддржувани од некои од европските сили“, за поделба на Македонија. Од Мировната конференција барало да се раководи исклучиво од принципот „Македонија на Македонците“ при решавањето на македонското прашање, да

Прочитај »

ВАЈАН, Андре

ВАЈАН, Андре (Ваиллант, Андрé) (Суасон, 1. Ⅶ 1890 – Париз, 23. Ⅳ 1977) – француски славист, класичен филолог и романист, дописен член на МАНУ (од 25. Ⅻ 1969). Бил професор на Ñцоле натионале дес лангуес ориенеталес, Ñцоле пратиљуе дес Хаутес Ñтудес и Цоллéге де Франце, наследник на Андре Мазон. Првиот непосреден допир со Македонија го имал како француски војник на Солунскиот фронт во времето на Првата светска војна. Тогаш, како

Прочитај »

ВАЈГАНД, Густав

ВАЈГАНД, Густав (Густав Њеиганд) (Дуисбург, Германија, 1. Ⅱ 1860 – Дуисбург, 8. Ⅶ 1930) – германски филолог-романист и етнограф, унив. професор. Откако докторирал, бил директор на Институтот за романски јазик во Лајпциг (од 1894) и професор по романска и балканска филологија и етнографија на Лајпцишкиот универзитет (од 1896). Бил покренувач и редактор на „Годишник“ на Институтот за романски јазик во Лајпциг (1894-1919) и сп. „Балканархив“ (т. 1-4, 1925–1929). Две години

Прочитај »

ВАЈНОВ, Пандо Глигоров

ВАЈНОВ, Пандо Глигоров (с. Сребрено, Леринско, 1924) – воен командант на ДАГ. Како потполковник (1948) и полковник (1949) бил командант на бригада и дивизија. Бил член на Главниот одбор на НОФ на Македонците од Егејскиот дел на Македонија (јануари 1948), член на Главниот одбор на НОМС на Егејска Македонија (мај 1949), заменик член на ЦК КПГ (октомври 1950) и претседател на Организацијата „Илинден” на македонските бегалци во источноевропските земји. ИЗВ.:

Прочитај »

ВАЈСМАН, Џејмс Р

ВАЈСМАН, Џејмс Р. (Јамес Р. Њисеман) (Норт Литл Рок, САД, 29. Ⅷ 1934) – археолог, унив. професор, академик. Дипломирал на Универзитетот во Мисури (1957), а потоа завршил класични студии во Американската школа во Атина (1959-1960). Магистрирал (1960) и докторирал (1966) на Универзитетот во Чикаго. Неговите професионални интереси се насочени кон проучување на односот меѓу Римјаните и автохтоното население, трговијата и економијата во римскиот период и градовите и населените места во

Прочитај »

ВАЈТОС

ВАЈТОС (Градиште) – утврдена населба од раноантичко и римско време. На три километри западно од с. Октиси, на планината Јабланица, доминира утврдена населба (680џ80 м) со поглед кон Струшко Поле, од каде што се надгледувала Виа Егнатиа. На северната Утврдената населба Вајтос (Градиште) од раноантичко и римско време страна се зачувани остатоци од бедеми (ширина 20,20 м) градени во сувоѕид опус љуадратум псеудо исодомум, а на западната страна е зачуван

Прочитај »

ВАЈУНИТИ

ВАЈУНИТИ – словенско племе, кон крајот на Ⅵ и поч. на Ⅶ в. се населило во Македонија, на териториите западно од Солун, а подоцна во Епир, помеѓу Арта и Јанина. Во сојуз со другите словен-ски племиња учествувале во нападите на Византија (614–616), пустошејќи ги јужните делови на Илирик и егејските острови, како и во нападот на градот Солун (616). Се смета дека областа Вагенетија во Епир според нив го добила

Прочитај »

ВАКЦИНАЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА

ВАКЦИНАЦИЈА ВО МАКЕДОНИЈА – систем за рутинска вакцинација против одредени заразни болести што се темели на законска регулатива. Во историјатот на спроведувањето на задолжителната имунизација, од 1944 па наваму, бележиме два периода – едниот кампањски начин на вакцинација кој траел до 1960 г., а потоа континуирана вакцинација. Во 1948 г. со Сојузен закон воведено е задолжително вакцинирање со БСЖ вакцина кај сите деца и младинци до 18 години, а од

Прочитај »

ВАЛАВНИЦИ

ВАЛАВНИЦИ – металуршки погони за обработка на металите со валање; првобитно се во состав на Рудници и Железарница „Скопје”, а денес функционираат како независни производно-преработувачки фабрики. Валавниците (т.н. топли или ладни, во зависност од применетата постапка и дебелината на производот) се индустриски постројки и инсталации за производство на челични плоснати производи. Во Топлата валавница (денес во составот на Макстил), со поусовршена технологија, се произведуваат слабови на континуирани линии за леење

Прочитај »

ВАЛАНДОВО

ВАЛАНДОВО – град во јужниот дел на Република Македонија: 4.402 ж. (2002). Се наоѓа во северниот крај на Гевгелиско–валандовската котлина, во подножјето на планината Плавуш, на надморска височина помеѓу 110 и 150 м. Зафаќа површина од 120 ха. Западно од градот поминува магистралниот пат М–1, а преку станицата во с. Миравци е поврзано со железничката линија Скопје–ГевгелијаСолун. Има променета средоземноморска клима, со просечна годишна температура на воздухот од 14,2°С. Откриените

Прочитај »

ВАЛАНДОВО, ИСАР

ВАЛАНДОВО, ИСАР – антички и средновековен градски центар на малото Валандовско Поле, во месноста Исар – Извор Св. Петар, 1 км северозападно од центарот на Валандово. Доминантен рид, јужен изданок на планинскиот срт Плавуш. Фортификацијата на градот се состои од два дела: висока северна акропола со приближно правоаголна форма (240 х 180 м, на површина од 3 ха), утврдена со малтерен ѕид и со најмалку 7 доцноантички одбранбени кули и

Прочитај »

ВАЛАНДОВСКА АФЕРА

ВАЛАНДОВСКА АФЕРА (1915) – бугарска воена провокација со македонски жртви и српски тортури. На 1/2. Ⅳ 1915 г., 3.000 бугарски војници, во чиј состав имало македонски врховистички, албански и турски чети, материјално помогнати и поттикнати од Австро-Унгарија и од Германија, ги нападнале и ги освоиле 15-те села во триаголникот Струмица, Валандово и Радовиш. Ја нападнале железничката станица кај селото Удово, со цел да ги урнат мостовите на железничката линија Демир

Прочитај »

ВАЛОВИШТА

ВАЛОВИШТА (Сидерокастрон, Демир Хисар) – средновековно утврдување во северниот дел на Серската Котлина, северно од Сер, јужно од Рупелската Клисура. Имало големо значење во обезбедувањето на комуникацијата што врвела во правец север–југ, по реката Струма. Има зачувани остатоци. ЛИТ.: Георгии Ацрополитае Опера, И, рец. А. Хеисенберг, Липсиае, 1903. К. Аџ. Макс Ван дер штул

Прочитај »

ВАН ДЕР ШТУЛ, Макс

ВАН ДЕР ШТУЛ, Макс (Маџ ван дер Стоел) (Воопшотен, Холандија, 3.Ⅷ 1924) – холандски политичар и меѓународен службеник. Министер за надворешни работи на Кралството Холандија (1973–1977; 1981–1982); прв Висок претставник на ОБСЕ за национални малцинства (1993-2000) со значаен ангажман во РМ во процесот на остварување на правото на припадниците на албанското малцинство на високо образование на мајчин јазик (Универзитетот за Југоисточна Европа популарно е именуван како штулов универзитет, отворен во

Прочитај »

ВАНГЕЛИ, Жанета

ВАНГЕЛИ, Жанета (Битола, 2. IX 1963) – сликарка, истакната авторка на инсталации, видео и филмски проекти. Дипломирала на Државната академија за уметност во Франкфурт на Мајна (1988). Ја претставила РМ на Венециското биенале (2003). Работи дела во духот на неоконцептуалата, обработувајќи содржини со сложен антрополошки карактер: Порта (1994), циклус Непрестајна желба за вечност (1998), Судијата (2002). С. Аб.-Д. Атанас Вангелов

Прочитај »

ВАНГЕЛОВ, Атанас

ВАНГЕЛОВ, Атанас (с. Богданци, Гевгелиско, 6. Ⅱ 1946) – писател – поет, раскажувач, романсиер, драмски автор, есеист, преведувач, публицист, научен работник, универзитетски професор по теорија на литературата. Дипломирал, магистрирал и докторирал на Филолошкиот факултет во Скопје на Катедрата за југославистика. Тема на магистратурата: Артизмот и современата македонска литература (1977), а тема на докторската дисертација му е: Семантичките фигури во македонската народна поезија (1982). Вработен е на Филолошкиот факултет во Скопје

Прочитај »

ВАНГЕЛОВ,Димитар Јованов

ВАНГЕЛОВ,Димитар Јованов (с. Конопиште, Кавадаречко, 17. Ⅹ 1920 – Битола, 17. Ⅱ 1993) – спец. педијатар, учесник во НОБ. Дипломирал во Белград (1948), а педијатрија специјализирал во 1956 г. До пензионирањето (1985) работел во Битола како началник на Детското одд. и директор на Болницата. Во 1962 г. прв во Македонија, (заедно со соработниците) приме-нил ексангвино трансфузија како терапевтски метод. Од 1966 г. бил промовиран за примариус. П. Б.

Прочитај »

ВАНГЕЛОВА-СЛАВЈАНКА, Стерјана

ВАНГЕЛОВА-СЛАВЈАНКА, Стерјана (с. Добролишта, Костурско, Егејскиот дел на Македонија, 1924) – деец на македонското и на грчкото комунистичко движење. Учествувала во Антифашистичкиот отпор (1941–1944). Во периодот на Граѓанската војна во Грција (1946–1949) била секретар на Окружниот комитет на АФЖ за Костурско и Леринско и организационен секретар на Главниот одбор на АФЖ за Егејска Македонија. Во 1948 г. емигрирала во НРМ. ЛИТ.: Егејска Македонија во НОБ, Ⅵ, Скопје, 1983. Ст. Кис.

Прочитај »

ВАНГЕЛОВСКА, Стојна

ВАНГЕЛОВСКА, Стојна (Скопје, 5. Ⅱ 1964) – економист, кошаркар. Завршила Економски факултет во Сараево и Виша тренерска школа во Белград. Играла за пр-Стојна Вангеловска волигашките кошаркарски екипи „Студент” од Скопје (1983/84), „Партизан” од Белград, „Јежице” од Љубљана, „Панатенаикос” од Атина, и „Тиквеш-Флорида” од Кавадарци (1993/94), со кои освоила повеќе државни и куп првенства. Била репрезентативка на Југославија (1980–1990) и 5 години нејзин капитен. За кадетската и младинската репрезентација одиграла 50

Прочитај »

ВАНДАСОВА СЕСЕЛИКА

ВАНДАСОВА СЕСЕЛИКА (Сесели вандасии Хаѕек) – локален ендемит во флората на РМ од фамилијата Апиацеае (=Умбеллиферае) (штитоцветни растенија). Се развива по варовничките камењари и карпи во околината на ПрилепКозјак, Плетвар и Сивец. Вл. М. Билјана Ванковска

Прочитај »

ВАНКОВСКА, Билјана

ВАНКОВСКА, Билјана (Скопје, 14. Ⅹ 1959) – универзитетски професор, политолог. Основно и средно образование завршила во Скопје. Дипломирала на Правниот факултет во Скопје (1982), магистрирала (1987) и докторирала на истиот факултет, на тема „Улогата на вооружените сили во политичкиот систем“ (1992). Избрана за асистент (1983), за доцент (1993), за вонреден (1998) и за редовен професор (2003) по предметите одбранбено право и политички систем на РМ на Институтот за одбрана при

Прочитај »