Архиви: Енциклопедија

МОРЕНА – словенска божица на смртта и темнината, сестра на богот на небото и атмосферските влијанија Перун и на богот на раѓањето и животот Дабог, во постојана придружба и вечен конфликт (според запис од с. Крушевица, Мариовско), со што се поврзувала и промената на годишните времиња – летото (победа на Дабог) и зимата (победа на… Continue reading МОРЕНА

МОРЕХОН, Нанси (Хавана, 6. Ⅸ 1942) – водечка кубанска писателка и врвна современа карипска поетеса на шпански јазик. Првата стихозбирка Мутимос ја објавила во 1962 г. Потоа објавила уште дванаесет поетски книги. Нејзината поезија, која е длабоко исповедна и еруптивна, е преведена на многу јазици. Добитник е на најпрестижни кубански и меѓународни награди за поезија.… Continue reading МОРЕХОН, Нанси

МОРИНА, ПЕРСИСКА .(Морина персица Л.) – степски вид познат за јужниот дел на Балканскиот Полуостров и за Мала Азија. На територијата на РМ се развива во Моркови

МОРКОВ .(Дауцус царота Л.) – двегодишно растение од фам. Апиацеае. Во првата година формира надебелен корен (консумативен дел) и лисна розета, а во втората генеративни органи. Се одгледува заради надебелениот корен. Како храна е многу ценет поради високата содржина на каротиноиди, пектински материи, Б-витамини и минерални материи. Се користи во разни јадења и во прехранбената… Continue reading МОРКОВ

МОРОДВИЗ – средновековен град и епископија. Се лоцира во месноста Градиште, кај с. Мородвиз. Првпат се спомнува во 1018 г., кога градските клучеви му биле предадени на Василиј Ⅱ во Мосинопол. Во грамота на Василиј Ⅱ (1019) е засведочен како седиште на епископија, а на крајот од ⅩⅠⅠ в. и како провинција (заедно со Малешево).… Continue reading МОРОДВИЗ

МОРОДВИСКА ЕПАРХИЈА на Охридската архиепископија (Ⅺ– ⅩⅤⅠ в.) – ја опфаќала територијата од горниот и средниот тек на реката Брегалница. Се спомнува во хрисовулите на царот Василиј Ⅱ (1019). Со ова име постоела до 1347 г., кога била формирана ново Прилеп (1944). Работел на организирањето на ветеринарната служба во Прилеп, Битола и во Охрид. По… Continue reading МОРОДВИСКА ЕПАРХИЈА на Охридската архиепископија

МОСКОВ, Димитар (Прилеп, 29. Ⅲ 1912 – Прилеп, 24. ⅩⅠⅠ 1997) – доктор по ветеринарна медицина. Завршил Факултет за ветеринарна медицина во Загреб (1943). Ја основал Ветеринарната станица Епископската црква од средниот век во Мородвиз, Кочанско

МОСКОВСКИ ДОГОВОР СТАЛИН – ЧЕРЧИЛ ЗА БАЛКАНОТ (1944). Во првиот ден од посетата на британската владина делегација во Москва (9. Ⅹ 1944) во Кремљ бил постигнат договор за поделба на Балканот на сфери за влијание: во Романија СССР 90%, а Велика Британија и САД 10 %; во Грција Велика Британија и САД 90%, а Русија… Continue reading МОСКОВСКИ ДОГОВОР СТАЛИН

МОСТРОВ, Петар Илиев (Охрид, 5. Ⅵ 1929 – Охрид, 14. Ⅳ 1996) – спец. ортопед. По завршувањето на Мед. ф. во Скопје (1958/59) почнува да работи во Болницата за костнозглобна ТБЦ во Охрид, чиј в.д. директор е од 1961 до 1967 г., кога и специјализирал ортопедија во Скопје и Белград. Бил директор на оваа институција… Continue reading МОСТРОВ, Петар Илиев

МОУРА, Васко Граса (Васцо Граца Моура) (Порто, 3. И 1942) – португалски поет, раскажувач, драматург, есеист. Преведувач на дела од шекспир, Данте (Божествената комедија), Рилке, Лорка и др. Тој е поет ерудит, поет со интелектуален сензибилитет, голем модернизатор на поетскиот израз и јазик. Добитник на Златниот венец на СВП во 2004 г. БИБ.: Модус што… Continue reading МОУРА, Васко Граса

МОЧВАРНИ ПТИЦИ (Сцолопацидае) – фамилија долгоноги водни птици, кои го прават гнездото на земја; главно миграторни видови, тесно поврзани со водните екосистеми. Во Македонија се регистрирани 10 рода: каменопревртувачки (Аренариа), пескарки или крајбрежни тркачи (Лимицола, Цалидрис), тринги или водни тркачи (Тринга, Пхиломацхус), шљуки (Нумениус, Лимоса, Сцолопаџ) и бекасини (Галлинаго, Крајбрежни тркачи (Лимицола) Лимноцрѕптес). ЛИТ.: Бирдс… Continue reading МОЧВАРНИ ПТИЦИ

МОШЕ, Елена (Битола, 4. Ⅴ 1968) – актерка. Дипломирала на ФДУ во Скопје, на Отсекот за актерска игра (1993) и станала член на Народниот театар во Битола. Улоги: Томанија („Патувачки театар шопаловиќ“); Хајди во истоименото дело; Анџела („Мајстори на забуни“); Поца („Летни Силјане“); Ирина („Три сестри“); Милка („Чест“); Рашела („Спилион“); Соланж („Слугинки“); Камиј („Не шегувај… Continue reading МОШЕ, Елена

МОШИЊСКИ, Лешек (Лесзек Мосзѕвски) (Лублин, Полска,19. Ⅱ 1928 – Гдањск, Полска, 16. Ⅳ 2006) – полски лингвист, филолог, славист, полонист, член на МАНУ надвор од работниот состав (од 2003). Поголем дел од неговиот богат опус се однесува на староцрковнословенскиот јазик од канонскиот, кирилометодиевски период. Се занимава посебно со јазикот на Зографскиот кодик. Ав-тор е на… Continue reading МОШИЊСКИ, Лешек

МРАВКИНИ ЛАВОВИ (Мѕрмелеонтидае) – мрежокрилни инсекти. Името го добиле по ларвите, кои се најголеми непријатели на мравките. Возрасните личат на вилински коњчиња, по долгото и тенко тело и двата пара долги и тенки крилја. Ларвите прават инчести клопци во сува земја или во песок, во кои најчесто ловат мравки. Познати се околу 1.900 видови, главно… Continue reading МРАВКИНИ ЛАВОВИ

МРАЗОВЕЦ, МАКЕДОНСКИ (Цолцхицум мацедоницум Косанин) – македонски флористички ендемит од фамилијата Лилиацеае (кринови), познат само за планината Јакупица – Бегово Поле и Караџица. Се наоѓа на светската црвена листа на загрозени растенија (ИУЦН 1997 Ред Лист оф Тхреатенед Плантс). Вл. М.

МРАЧНИЦИ .(Солпугида – Солифуга) – крупни ноќни пајаковидни членконоги. Телото им е долго до 7 см, обраснато со влакненца. Главно се жители на сушни предеМрачник (Галеодес граецус) ли. Распространети се во песочните области на Медитеранот. Името мрачници е објаснето со зборовите сол лат. = сонце и фугере = бегам. Во Македонија се среќава само еден… Continue reading МРАЧНИЦИ

МРЕЖОКРИЛЦИ (Неуроптера) – инсекти со издолжено тенко тело со два пара проѕирни мрежести крилја, по што го добиле името. Различно се обоени, со големина од 1 до 2 цм. На главата имаат еден пар релативно долги пипала составени од многу членчиња. Имаат устен апарат за грицкање. Се размножуваат со потполна преобразба. Ларвите имаат три пара… Continue reading МРЕЖОКРИЛЦИ

МРМЕВСКИ, Павле (Прилеп, 13. Ⅺ 1925 – Скопје, 23. И 2003) – новинар, кој почнувајќи од 1947 г. целиот свој работен век – до пен-Павле Мрмевски зионирањето (1986) го минал во агенцијата Танјуг. Бил соработник, уредник и одговорен уредник на Дописништвото на Танјуг за Македонија. Дописник на Агенцијата од Париз и двапати од Софија. Учесник… Continue reading МРМЕВСКИ, Павле

МРТОВЕЧКА ГЛАВА .(Ацхеронтиа атропос Л.) – крупна ноќна пеперуга. Припаѓа на групата самрачници (Спхингиидае). Често влегува во пчелини кошници и јаде мед. Името го добила по карактеристичната шара Мртовечка глава на грбната страна од телото што потсетува на мртовечка глава. Има распон на крилјата и до 12 цм. Живее на суви и сончеви терени. Активна… Continue reading МРТОВЕЧКА ГЛАВА

МРТОВЕЧКИ ПЛАШТ. (Нѕмпхалис антиопа Л.) – дневна пеперуга. Името $ е дадено според изгледот и обоеноста на крилјата од горната страна. Се храни со нектар и со растителни сокови. Живее, претежно, по шумските ливади каде што има брези. Лета од рана пролет, а најчест е во јуни и во јули. Распространет е скоро во цела… Continue reading МРТОВЕЧКИ ПЛАШТ

МУВА, ЗЛАТНА . (Луцилиа цаесар Л.) – двокрилен инсект со метал-но-златно-зелено обоено тело. Достигнува должина до 12 мм. Се храни со нектар. Живее во населени места, на ѓубришта и екс-Златна мува кременти. Се појавува од јуни до септември. Распространета е во цела Европа. ЛИТ.: Јонче шапкарев, Зоологија на без’рбетните животни, Скопје, 1991. В. Т. К.… Continue reading МУВА, ЗЛАТНА

МУВАРЧИЊА (Мусцицапидае) – фамилија мали птици од подредот птици- пејачки (Осцинес). Во Европа и кај нас се присутни два рода (сврачовидни мувар£иња –Фицедула и кафени муварчиња – Мусцицапа), со вкупно £етири вида. ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд Сврачовидно муварче цонсерватион статус, „БирдЛифе Интернатионал Цонсерватион Сериес“, 12, Цамбридге, 2004; Ц. Харрисон, Ан Атлас… Continue reading МУВАРЧИЊА

МУВИ, ВИСТИНСКИ (Мусцидае) – двокрилни инсекти, главно паразити на човекот и на животните. Се хранат и со органски материи во распаѓање. Ларвите се развиваат во гнили органски материи или паразитираат во телата на други животни. Најпознат претставник е домашната мува (Мусца доместица Л.) која, престојувајќи и на нечисти предмети и на храна, пренесува заразни болести… Continue reading МУВИ, ВИСТИНСКИ

МУВИ, ГАСЕНИЧАРКИ (Тацхинидае) – многу корисни двокрилни инсекти. Ларвите паразитираат на гасеници од штетни инсекти. Во Македонија се потврдени 28 вида. Најпознат вид е Агриа аффинис Фаллен, чија ларва паразитира на губарот и на други штетни инсекти. ЛИТ.: Јонче шапкарев, Зоологија на без’рбетните животни, Скопје, 1991; Владимир Крпац, Бранислава Михајлова, Биодиверситѕ оф Мацедониа фром а… Continue reading МУВИ, ГАСЕНИЧАРКИ