Tag: С

СААТ-КУЛА

СААТ-КУЛА (Скопје, пом. 1566 и 1573) – споменик на културата. Има квадратна основа 5,50 × 5,50 м. Часовникот и мајсторот за одржување биле од унгарскиот град Сигет. Реставрирана во 1902/03 г., дрвениот горен дел бил заменет со солунска печена тула и поставен нов часовник донесен од швајцарија. ЛИТ.: …

СААТ-КУЛА Прочитај »

САБИТ, Јусуф

САБИТ, Јусуф (Ѕусуф Сабит) (Гостивар, 1957) – поет, раскажувач, новинар-дописник од Гостивар на в. „Бирлик“ и на телевизиски емисии на турски јазик на МРТ Скопје. Трудовите му се објавувани во в. „ Бирлик“, во детските сп. „Севинч“, „ Томурџук“ и во литературното сп. „ Сеслер“. Член е на …

САБИТ, Јусуф Прочитај »

САБЈАРКИ

САБЈАРКИ (Рецурвиростридае) – фамилија на средно големи водни птици од редот бекасиновидни птици (Цхарадрииформес), со долги нозе и долг клун. Кај нас се среќаваат два вида: кривоклуна сабјарка (Рецурвиростра авосетта) и долгонога сабјарка (Химантопус химантопус). ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд цонсерватион статус, „Бирд Лифе Интернатионал …

САБЈАРКИ Прочитај »

САВЕВСКИ, Саво Ѓорѓиев

САВЕВСКИ, Саво Ѓорѓиев (Охрид, 13. Ⅲ 1898 – Скопје, 23. Ⅶ 1969) – офталмолог. Медицина завршил во Бордо (1923), а офталмологија специјализирал во Бордо и во Стразбур (Франција). Од 1928 г. работел во скопската Државна болница, во која од 1929 до 1931 г. бил в.д. шеф на Одделението …

САВЕВСКИ, Саво Ѓорѓиев Прочитај »

САВЕЛИЌ-САМСОН, Периша

САВЕЛИЌ-САМСОН, Периша (с. Мартиниќи, кај Подгорица, Црна Гора, 12. Ⅸ 1920 – Софија, 18/19. Ⅷ 1942) – комунистички деец, Црногорец. Основно образование завршил во родното село, а два класа гимназија во Скопје (татко му бил учител во с. Драчево, Скопско). Поради комунистичка активност бил исклучен од гимназијата, па …

САВЕЛИЌ-САМСОН, Периша Прочитај »

САВЕСКИ, Јордан Стеванов

САВЕСКИ, Јордан Стеванов (Битола, 18. Ⅹ 1945) – хирург-трауматолог, доктор на медицинските науки, Јордан Савески редовен проф. на Мед. ф. во Скопје. Бил продекан (1990– 1994) и декан на Мед. ф. (1999– 2004); директор на Клиниката за трауматологија (1989–1999 и 2005–2006) и на Ургентниот хируршки центар (1995) и …

САВЕСКИ, Јордан Стеванов Прочитај »

САВИЌ, Павле

САВИЌ, Павле (Солун, Турција, 10. И 1909 – Белград, Србија, 30. Ⅴ 1994) – физико-хемичар, ред. проф. (1945) на ПМФ во Белград, член на МАНУ надвор од работниот состав (1974). Дипломирал на ПМФ во Белград (1932). Во времето на специјализацијата во Институтот за радиум во Париз, во потрагата …

САВИЌ, Павле Прочитај »

САВИЌ, Радомир

САВИЌ, Радомир (Заечар, Србија, 1. Ⅴ 1901 – Белград, 1990) – дипл. град. инж., ред. проф. на Градежниот факултет во Скопје (од 1959 до пензионирањето во 1975) по предметот тунели и предмети од областа на железниците. Дипломирал во Белград (1930). Пред доаѓањето на скопскиот Технички факултет (1949) работел …

САВИЌ, Радомир Прочитај »

САВИЦКА, Ирена

САВИЦКА, Ирена (Сањицка, Ирена) (Варшава, Полска, 20. Ⅸ 1944) – полски лингвист, славист, балканист, фонетичар, фонолог, ав-тор на десетина книги и над двесте статии главно од областа на словенската фонетика и фонологија. Коавтор (со Љ. Спасов) на Фонологија на македонскиот стандарден јазик (Скопје, 1997), автор на теоријата во …

САВИЦКА, Ирена Прочитај »

САВЧЕНКО

САВЧЕНКО (КАТЕРИНИЌ, ПЛОТНИЦКА), Елисавета (Бобровица, близу Киев, Украина, 20. Ⅷ 1903 – Сливен, Бугарија, 26. Ⅹ 1999) – оперска певица, сопран. Носител на улогата на Сантуца во првата изведба на операта Кавалерија рустикана на сцената на Македонскиот народен театар на 9 мај 1947 г., датумот на раѓањето на …

САВЧЕНКО Прочитај »

САГИЈА

САГИЈА – женска горна облека, изработена од волнено, четворно ткаено платно. Тоа е еден вид са Сагија, мариовска женска горна облека ја, составен дел на мариовската невестинска носија. На пазувите е орнамнетирана со мотивите тулипани, по рабовите (на рамената, бочниците и долу по работ) е поткитена со алов …

САГИЈА Прочитај »

САГУДАТИ

САГУДАТИ – словенско племе, населено во Македонија кон крајот на Ⅵ и поч. на Ⅶ в., на териториите западно и југозападно од Солун, во рамничарските предели помеѓу Солун и Бер. Учествувале, заедно со другите племиња, во нападите на Солун (616–618, 674–677) и гусареле по крајбрежјето на Егејското Море. …

САГУДАТИ Прочитај »

САДИКАРИО, Аврам Јосифов

САДИКАРИО, Аврам Јосифов (Битола, 14. Ⅴ 1919 – Скопје, 1. Ⅷ 2007) – педијатар, хемато-онколог, редовен проф. на Мед. ф. во Скопје (од 1975); поет. Медицина студирал во Белград и Софија (1938–1942). Како илегалец (1943–44) ги прекинал студиите и дипломирал во Софија (1945). Специјализирал педијатрија на Клиниката за …

САДИКАРИО, Аврам Јосифов Прочитај »

САДИКАРИО, Самуел Аврамов

САДИКАРИО, Самуел Аврамов (Скопје, 22. Ⅳ 1950) – интернистендокринолог, редовен проф. на Мед. ф. во Скопје (од 2002). Дипломирал на Мед. ф. во Скопје (1975), а докторирал од областа на дијабетологијата, епидемиологијата и медицинската математика (1990). Супспецијалности му се ендокринологијата и кардиологијата. Има објавено околу 80 трудови во …

САДИКАРИО, Самуел Аврамов Прочитај »

САДИКУ, Садик

САДИКУ, Садик (с. Пирок, Тетовско, 25. Ⅱ 1930) – просветен и политички деец. Завршил гимназија и апсолвирал на Филозофскиот факултет (1970). Бил учител и наставник во основно училиште и во гимназија и референт за професионална ориентација во Заводот за вработување во Гостивар. Бил член на Извршниот одбор на …

САДИКУ, Садик Прочитај »

САЗДОВ, Томе

САЗДОВ, Томе (Скопје, 8. Ⅱ 1934 – Скопје, 11. Ⅱ 2004) – книжевен историчар, истражувач на македонското народно творештво, унив. професор по усна народна книжевност на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ во Скопје. Завршил Филозофски факултет – група Историја на книжевноста на народите на СФРЈ во Скопје (1957). Неколку …

САЗДОВ, Томе Прочитај »

САИД, Мустафа

САИД, Мустафа (с. Дорфулија, Штипско, 1916) – инж. агроном. Завршил гимназија во Скопје и дипломирал на Земјоделско-шумарскиот факултет во Земун. По Ослободувањето бил претседател на Околискиот задружен сојуз, претседател на Околискиот народен одбор и член на Околискиот комитет на СКМ во Штип, директор на Управата на хидрометеоролошката служба …

САИД, Мустафа Прочитај »

САЈА

САЈА – горен дел од женската облека, без ракави, што се облекува над градникот. Составена е од следниве делови: предни поли. скутови, поли или скутички, мали поли (предните делови) и заден дел, т.н. задниште, заден стан, расцепок што се наоѓа на долните страни од сајата (задните делови) и …

САЈА Прочитај »

САЛАВЈОВ, Евгениј

САЛАВЈОВ, Евгениј (ЕвгениŸ Соловев) (Улан-Уде, Русија, 22. Ⅸ 1948) – физичар, научен советник (1994) во Истражувачкиот центар за енергија, информатика и материјали при МАНУ. Дипломирал (1971) на Факултетот за физика во Санкт-Петербург. Та-му одбранил кандидатска дисертација (1977) и докторат на науките (1986) („Адијабатска апроксимација на задачи од атомската …

САЛАВЈОВ, Евгениј Прочитај »

САЛАТА

САЛАТА (Лацтуца сатива Л.) – едногодишно растение од фам. Астерацеае. Во светот и кај нас се одгледува на ограничени површини. Во исхраната се користат листовите како салата. Кај нас во производството се застапени главно три вариетети: лисна салата (вар. ацепхала), главеста салата (вар. цапитата) иСалата марула (вар. романа). …

САЛАТА Прочитај »

САЛИУ, Сервет

САЛИУ, Сервет (с. Гајре, Тетовско, 20. ⅩⅠⅠ 1928 –Тетово, 1994) – политичар. Ја завршил Високата школа за политички науки во Белград. Бил организационен секретар на Општинскиот комитет на СКМ, потпретседател на Собранието на Општината Тетово и претседател на Општинската конференција на ССРНМ. Подоцна бил избран за член на …

САЛИУ, Сервет Прочитај »

САЛИУ, шабан

САЛИУ, шабан (Гостивар, 6. И 1961) – политичар. Го завршил Правниот факултет во Скопје (1990). Работел во Судот за здружен суд во Скопје (1988) и во Основниот суд во Гостивар (1991– 1992), а потоа адвокат (1994) Бил генерален секретар на ПЦЕР и претседател на огранокот во Гостивар (1990–1995), …

САЛИУ, шабан Прочитај »

САЛИХ, Наџи Сулејман

САЛИХ, Наџи Сулејман (Охрид, 25. И 1920 – Скопје, 13. Ⅲ 1975) – столар, резбар и политички деец. Првин го изучил столарскиот занает, а потоа ја завршил и Резбарската школа во Охрид. По фашистичката окупација емигрирал во Албанија, каде што се вклучил во НОД. Подоцна пристигнал на територијата …

САЛИХ, Наџи Сулејман Прочитај »

САМАКОСКИ, Благоја

САМАКОСКИ, Благоја (Прилеп, 7. Ⅴ 1948) – вонреден проф. на ТФ во Битола. Докторирал на Машинскиот факултет во Бел-град (1994). Предавал на Економскиот факултет во Прилеп (1985– 1992). Бил генерален директор на компанијата Енергоинвест „11 Октомври“ од Прилеп. Во 1990 г. го формира приватното претпријатие „Микросам“, каде што …

САМАКОСКИ, Благоја Прочитај »

САМАРЏИЕВ, Пешо

САМАРЏИЕВ, Пешо (Петар) Д. (с. Подлес, Неготинско, 1877 – с. Клисура, Тиквешко, 21. Ⅵ 1906) – учесник во Илинденското востание, тиквешки војвода. Основно училиште завршил во Неготино, а железарско во Самоков, Бугарија. Воспоставил врски со Г. Делчев и со Ј. Сандански. Се борел во четата на М. Попето …

САМАРЏИЕВ, Пешо Прочитај »

САМАРЏИСКИ, Александар

САМАРЏИСКИ, Александар Арсов (с. Смојмирово, Берово, 9. Ⅸ 1938 – Скопје, 22. Ⅹ 2001) – ма тематичар, ред. проф. на ПМФ (1984). Дипломирал на ПМФ (1961), магистрирал во Белград (1971), бил на специјализација во Тибинген, Германија (1972/73), а докторирал на ПМФ (1974) со темата „За некои класи штајнерови …

САМАРЏИСКИ, Александар Прочитај »

САМОВИЛСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ

САМОВИЛСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ – митолошки народни песни што ги опеваат самовилите и нивните односи со луѓето. Во народното верување самовилите се исклучително убави и секогаш млади девојки, а живеат во групи покрај планинските езера и реки, каде што често се бањаат. Поради верувањето дека живеат во тешко достапни …

САМОВИЛСКИ НАРОДНИ ПЕСНИ Прочитај »

САМОИЛОВСКИ, Мишо

САМОИЛОВСКИ, Мишо (Скопје, 30. Ⅸ 1931) – еден од филмските сниматели-доајени во Македонија. Се вработува во продуцентската куќа „Вардар филм“ (1948), каде што останува с“ до пензио Мишо Самоиловски нирањето (1992). Работел на стотина документарни и на 25 играни филмови (во десет бил директор на фотографијата). Иг. Ст. …

САМОИЛОВСКИ, Мишо Прочитај »

САМОКОВ

САМОКОВ – село во Порече. Се наоѓа во долината на реката Цр-нешница, лева притока на р. Треска, на надморска височина од околу 600 м. Со Македонски Брод е поврзано со современ асфалтен пат. Во минатото било рударски центар, со топилница за железна руда, по која го носи и …

САМОКОВ Прочитај »

САМОЛОВЧЕВ, Боривое

САМОЛОВЧЕВ, Боривое (Емил) (Нови Бечеј, Србија, 5. Ⅴ 1923 – Белград, 21. Ⅹ 1994) – доктор на педагошките науки, андрагог, универзитетски професор. Завршил учителска школа (Вршац, Србија, 1944), дипломирал на Филозофскиот факултет во Белград (1954), каде што и докторирал (1960). Посебно се занимавал со образованието на возрасните. На …

САМОЛОВЧЕВ, Боривое Прочитај »

САМОУПРАВНИ ИНТЕРЕСНИ ЗАЕДНИЦИ НА ФИЗИЧКАТА КУЛТУРА

САМОУПРАВНИ ИНТЕРЕСНИ ЗАЕДНИЦИ НА ФИЗИЧКАТА КУЛТУРА. Општинските и Републичката СИЗ извршувале дејности (1984–1996) врз основа на Законот за физичка култура и самоуправните интересни заедници на физичката култура (1974). Законот пропишувал можност, работниците и други работни луѓе во организациите за здружен труд и други самоуправни организации и заедници да …

САМОУПРАВНИ ИНТЕРЕСНИ ЗАЕДНИЦИ НА ФИЗИЧКАТА КУЛТУРА Прочитај »

САМОУПРАВУВАЊЕ

САМОУПРАВУВАЊЕ – посебен општествен систем, реализиран во одреден период во СФР Југославија. Идејата за самоуправување им се припишува на социјалутопистите, а првпат е реализирана во времето на Париската комуна во Франција (ⅩⅠⅩ в.). Идејата за самоуправување и работничка контрола беше иницирана во Советскиот Сојуз, во времето на НЕП …

САМОУПРАВУВАЊЕ Прочитај »

САМУИЛ

САМУИЛ (? – Преспа, 6. Ⅹ 1014) – комитопул, најмлад син на комесот Никола и Рипсимија, македонски цар (ок. 997–1014). Учествувал во бунтот на комитопулите (969), кога била отфрлена бугарската врховна власт во Западна и Југозападна Македонија и биле поставени темелите на македонската средновековна држава, која по него …

САМУИЛ Прочитај »

САМУИЛ, Алусијан

САМУИЛ, Алусијан (Ⅺ в.) – син на Алусијан, внук на царот Јован Влаво византиска служба. Во времето на царот Роман Ⅳ Диоген (1068–1071) заземал висока воена должност во темата Армениакон. Учествувал во походот на императорот против Селџуците (1068), се истакнал во смирувањето на бунтот на Криспин (1069), добил …

САМУИЛ, Алусијан Прочитај »

САМУИЛОВОТО ЦАРСТВО

САМУИЛОВОТО ЦАРСТВО (969–1018) – средновековна македонска држава, најголема ранофеудална државна творба на Балканот. Ја основале (969) четворицата браќа, комитопулите Давид, Мојсеј, Арон и Самуил, синови на комесот Никола. Тие ја искористиле тешката ситуација во Бугарија, која била нападната и освоена од киевскиот кнез Свјатослав (968/9), ја отфрлиле бугарската …

САМУИЛОВОТО ЦАРСТВО Прочитај »

САНАЦИЈАТА НА БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ НА РМ

САНАЦИЈАТА НА БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ НА РМ – процес на рехабилитација на банкарскиот систем, започнат во март 1995 г., кој вклучува три групи активности: 1) отстранување на обврските од билансите на банките врз основа на девизните штедни влогови на граѓаните, депонирани во времето на СФРЈ; 2) отстранување на побарувањата …

САНАЦИЈАТА НА БАНКАРСКИОТ СИСТЕМ НА РМ Прочитај »

САНГВИНЕТИ, Едоардо

САНГВИНЕТИ, Едоардо (Едоардо Сангуиннети) (Џенова, 9. ⅩⅠⅠ 1930) – италијански писател, општественик и универзитетски професор. Полемички е настроен спрема херметизмот во поезијата. Во 2000 г. го добил Златниот венец на СВП. БИБЛ.: Ги објавил поетските книги: Лаборинтус (1956), Опус метрикум (1960), Катамерон (1974), Разгледници (1978), Бележник (1981), Најновиот …

САНГВИНЕТИ, Едоардо Прочитај »

САНДАНИЗАМ

САНДАНИЗАМ (1908 –) – идеологија во македонското револуционерно националноослободително движење, формулирана од револуционерот Јане Сандански, заснована врз централизмот на Гоце Делчев и на МРО, сообразена со условите и со состојбите во Македонија, наметната и со политичките промени со Младотурската револуција, Балканските војни и двете светски војни. Целта останувала …

САНДАНИЗАМ Прочитај »

САНДАНСКИ

САНДАНСКИ – град во Пиринскиот дел на Македонија, Репуб Панорама на Сандански лика Бугарија, со 26.600 ж. (2002). Се наоѓа во источниот дел на Санданската Котлина и југозападното подножје на Пирин Планина, на надморска височина од околу 220 м. Климата е променето средоземноморска со средна годишна температура од …

САНДАНСКИ Прочитај »

САНДАНСКИ, Јане

САНДАНСКИ, Јане (с. Влахи, Мелничко, 31. И 1872 – м. Пирин Пл., Мелничко, 22. Ⅳ 1915) – истакнат револуционер, војвода и раководител на ТМОРО – ВМОРО. Завршил Ⅱ клас прогимназија во Дупница, Бугарија, и се самообразовал. Како младинец бил активен меѓу македонската емиграција во Дупница. Во 1895 и …

САНДАНСКИ, Јане Прочитај »

САНЕВ, Воислав

САНЕВ, Воислав (Кочани, 26. Ⅶ 1938 – Скопје 8. Ⅳ 2007) – археолог. Дипломирал археологија на Филозофскиот факултет во Бел-град (1963). Од 1963 до 1969 г. работел како кустос во Народниот музеј во Штип, а потоа во Музејот на град Скопје (1969–1970). Повторно се враќа во Штип (1970– …

САНЕВ, Воислав Прочитај »

САНСТЕФАНСКИ ДОГОВОР

САНСТЕФАНСКИ ДОГОВОР (19. Ⅱ / 3. Ⅲ 1878) – прелиминарен мировен договор склучен помеѓу Русија и Турција. Со него се пред Потписниците на Санстефанскиот договор (1878) видувало создавање голема бугарска држава на територијата на Бугарија и Македонија, именувана Автономно Трибутарно Кнежевство. Влегувале деловите од Македонија: Скопска Црна Гора, …

САНСТЕФАНСКИ ДОГОВОР Прочитај »

САПРОБНОСТ НА ВОДИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА

САПРОБНОСТ НА ВОДИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – збирен термин што го означува квантитативното присуство на органските и неорганските материи во водените екосистеми, според кој се делат на: олигосапробни, β-мезосапробни, α-мезосапробни и полисапробни води во рамките на лимносапробноста. Како една од земјите во развој, во Македонија се посветува многу малку …

САПРОБНОСТ НА ВОДИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

САРАФИСТИ

САРАФИСТИ – приврзаници на Борис Сарафов од ВМК и од ТМОРО, личности што ги обединувале заедничките симпатии кон неговата личност и дејност. ЛИТ.: Хр. Силянов, Освободителните борби на Македония, 1, София, 1933; Ⅱ, София, 1943. В. Ѓ. Борис Сарафов

САРАФОВ, Борис Петров

САРАФОВ, Борис Петров (с. Либјахово, Неврокопско, 12. Ⅵ 1872 – Софија, 28. Ⅺ / 11. ⅩⅠⅠ 1907) – македонски револуционер, војвода, претседател на ВМК и член на ГШ на Илинденското востание. По завршувањето на основното образование во родното село и во Солун и Ⅵ клас во Солунската гимназија, …

САРАФОВ, Борис Петров Прочитај »

САРАЦЕНСКАТА МИСИЈА на св

САРАЦЕНСКАТА МИСИЈА на св. Константин-Кирил (851 или 855/ 856) – религиозно-политичка мисија меѓу Арабите (Сарацените) во заштита на христијанството од мухамеданската религија масовно прифаќана од Сарацените. Главно теолошко прашање во полемиките на Константин-Кирил било толкувањето на единството на Светото тројство: Отецот, Синот и Светиот Дух. Мисијата го одбранила …

САРАЦЕНСКАТА МИСИЈА на св Прочитај »

САРВАНОВ-МОГИЛЧЕТО, Димко Илиев

САРВАНОВ-МОГИЛЧЕТО, Димко Илиев (с. Могила, Битолско, 1879 – с. Ношпал, Битолско, март 1907) – околиски војвода на Битолската полска чета на ТМОРО. Завршил основно училиште. Неговиот постар брат бил член на ТМОРО. Кога во селото пристигнала четата на Ѓорѓи Сугарев, кон неа се приклучил и младиот Димко. Зел …

САРВАНОВ-МОГИЛЧЕТО, Димко Илиев Прочитај »