Tag: З

ЗА МАКЕДОНЦКИТЕ РАБОТИ

ЗА МАКЕДОНЦКИТЕ РАБОТИ – првата книга на современиот македонски литературен јазик и правопис и првата научно поставена, теоретски образложена и фактографски аргументирана историја на современиот писмен јазик и на македонската национално-политичка мисла. К. П. Мисирков книгата ја составил главно од своите предавања во МНЛД во С.-Петербург, а во …

ЗА МАКЕДОНЦКИТЕ РАБОТИ Прочитај »

ЗАБАВИШТА

ЗАБАВИШТА -. вид предучилишни установи за деца од 5 и 6 години. Постојат во рамките на детските градинки и при основните училишта. Први вакви форми на предучилишно воспитание во Македонија се јавуваат во втората половина на ⅩⅠⅩ в. Меѓу двете светски војни, за време на Активности во забавиште …

ЗАБАВИШТА Прочитај »

ЗАБАЗАНОВСКИ РУСКИ, Атанас Прокопиев

ЗАБАЗАНОВСКИ РУСКИ, Атанас Прокопиев (Прилеп, 7. Ⅰ 1925) – првоборец, народен херој, безбедносен и спортски функционер. Татко му бил руски емигрант (донски козак), а мајката Македонка. Завршил трговско училиште, станал член на СКОЈ (1941) и фудбалер на ФК „Гоце Делчев” во Прилеп. По нападот на Прилеп (11. Ⅹ …

ЗАБАЗАНОВСКИ РУСКИ, Атанас Прокопиев Прочитај »

ЗАБАРСКО УЧИЛИШТЕ

ЗАБАРСКО УЧИЛИШТЕ -. оформено со указ на Министерството за просвета на РМ од 1947 г. во Скопје како прво самостојно државно средно стручно училиште за забари-дентисти. На ова училиште се запишувале ученици до 1966 г. и за тој период дипломирале повеќе од 560 забари-дентисти. Е. М. Медицинскиот училиштен …

ЗАБАРСКО УЧИЛИШТЕ Прочитај »

ЗАБОТЕХНИЧКО УЧИЛИШТЕ, Скопје

ЗАБОТЕХНИЧКО УЧИЛИШТЕ, Скопје. Во 1953 г. е отворен Отсек за забни техничари, кој од 1972/73 се интегрира во Медицински училишен центар „Д-р Панче Караѓозов” во Скопје. Тука забните техничари, покрај општообразовните предмети, изучуваат стручни предмети и практицираат и изучуват изработка на вештачки фиксни и мобилни конструкции (коронки, мостови, …

ЗАБОТЕХНИЧКО УЧИЛИШТЕ, Скопје Прочитај »

ЗАВОД ЗА ВОДОСТОПАНСТВО НА РМ, Скопје

ЗАВОД ЗА ВОДОСТОПАНСТВО НА РМ, Скопје – институција основана во 1952 г. со задача да ги решава проблемите на водостопанските дејности во РМ. Извршил голем број истражувања и изработил енормен број студии и проекти од областа на водостопанството и заштитата од ерозија. Поседува сопствена библиотека на проекти и …

ЗАВОД ЗА ВОДОСТОПАНСТВО НА РМ, Скопје Прочитај »

ЗАВОД ЗА СПОРТСКА МЕДИЦИНА

ЗАВОД ЗА СПОРТСКА МЕДИЦИНА. Во Институтот за спорт (1955–1957) е отворена првата Амбуланта за спортска медицина, а во основаниот Републички завод за физичка култура (1957) е формирано Одделение за спортска медицина со амбуланта. Во хонорарен работен однос во него работел д-р Никола Христов. Одделението е присоединето кон Здравствениот …

ЗАВОД ЗА СПОРТСКА МЕДИЦИНА Прочитај »

ЗАВОД ЗА УРЕДУВАЊЕ НА ШУМИТЕ

ЗАВОД ЗА УРЕДУВАЊЕ НА ШУМИТЕ – специјализирана установа за уредување и користење на шумите. Како посебна установа Заводот е формиран 1952 г., а до-тогаш неговата дејност ја изведуваше Одделението за уредување на шумите при Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство. Придонесот на Заводот за македонското шумарство беше голем. …

ЗАВОД ЗА УРЕДУВАЊЕ НА ШУМИТЕ Прочитај »

ЗАВОДИ ЗА ЗДРАВСТВЕНА ЗАШТИТА

ЗАВОДИ ЗА ЗДРАВСТВЕНА ЗАШТИТА -. специјализирани здравствени установи што ги следат, ги истражуваат и ги проучуваат здравствената состојба на населението, причините за појавата и за ширењето на заразните и други болести од социјално-медицин-Заводот за здравствена заштита на град Скопје ско значење, влијанието на разни фактори (вклучително и еколошките) …

ЗАВОДИ ЗА ЗДРАВСТВЕНА ЗАШТИТА Прочитај »

ЗАВОЕВ, Петар

ЗАВОЕВ, Петар (Штип, 1880 – Софија, 1965) – раскажувач, публицист и новинар. Откако ја завршува гимназијата во Солун заминува во Пловдив, каде што се вработува како новинар. Во оваа јавна дејност поначесто го користи псевдонимот Прохор Пчински. Подоцна се префрла во Софија, каде што ја издава својата атрактивна …

ЗАВОЕВ, Петар Прочитај »

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА ЈУГОСЛАВИЈА

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА ЈУГОСЛАВИЈА (20. Ⅲ – 15. Ⅴ 1945). Завршните операции траеле од почетокот на Сремскиот фронт, до капитулацијата на ГАЕ. Во тоа време НОВЈ се состоела од четири армии, ВВ и ВМ во бројна состојба од околу 800.000 лица. Во борбите во состав на …

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА ЈУГОСЛАВИЈА Прочитај »

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА МАКЕДОНИЈА

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА МАКЕДОНИЈА (1944). По конституирањето на македонската држава на Првото заседание на АСНОМ (2. Ⅷ 1944), македонската војска ги интензивирала завршните дејства за ослободување на неослободената територија. Борбените операции ги планирал, ги подготвувал и ги раководел Гш на НОВ и ПОМ како извршен орган …

ЗАВРШНИ ОПЕРАЦИИ ЗА ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЗАГАДУВАЊЕ НА АТМОСФЕРАТА

ЗАГАДУВАЊЕ НА АТМОСФЕРАТА – резултат на антропогената активност, претежно во урбаните центри и во индустриски региони каде што се трошат огромни количини на цврсти, течни и гасни енергенти за производство на електрична и топлотна енергија, за транспорт и за производство на метали и хемиски и синтетички производи. На …

ЗАГАДУВАЊЕ НА АТМОСФЕРАТА Прочитај »

ЗАГАДУВАЊЕ НА ВОДИТЕ

ЗАГАДУВАЊЕ НА ВОДИТЕ – сите непрочистени води (индустриски или комунални отпадни води) што се испуштаат во реципиентите (реките и езерата) ги загадуваат водите. Индустриските отпадни води претежно носат разни токсични материи, тешки метали, а комуналните отпадни води големи количини органски материи што содржат високи количини биогени елементи. Затоа …

ЗАГАДУВАЊЕ НА ВОДИТЕ Прочитај »

ЗАГРЕПСКИ ТРИОД

ЗАГРЕПСКИ ТРИОД -. кирилски ракопис од македонска редакција. Се чува во Архивот на ХАЗУ во Загреб под сигн.: Ⅳ д 107. Содржи посен и цветен дел. Има 196 пергаментни листа (19х26,7) испишани со уставно писмо во постар облик. Напишан е во ⅩⅠⅠⅠ в., според јазичните особености, во Западна …

ЗАГРЕПСКИ ТРИОД Прочитај »

ЗАГРОЗЕНИ или ЗАСЕГНАТИ ВИДОВИ ЖИВОТНИ

ЗАГРОЗЕНИ или ЗАСЕГНАТИ ВИДОВИ ЖИВОТНИ – во зависност од бројноста и од статусот на нивните популации во природниот ареал на распространување, вклучени се во една од категориите на Меѓународната унија за заштита на природата (ИУЦН): критично загрозени, загрозени или ранливи. Причините за исчезнувањето на видовите, како и за …

ЗАГРОЗЕНИ или ЗАСЕГНАТИ ВИДОВИ ЖИВОТНИ Прочитај »

ЗАГРОЗЕНИ РАСТИТЕЛНИ ВИДОВИ

ЗАГРОЗЕНИ РАСТИТЕЛНИ ВИДОВИ. Според категоризацијата на Меѓународната унија за заштита на природата (ИУЦН), загрозените видови (Ендангеред) претставуваат категорија што се наоѓа под одредена закана, односно се соочуваат со висок ризик за исчезнување во природата и ги исполнуваат ИУЦН критериумите за Црвена листа. Покрај оваа категорија, според ИУЦН се …

ЗАГРОЗЕНИ РАСТИТЕЛНИ ВИДОВИ Прочитај »

ЗАДГРАНИЧНО ПРЕТСТАВНИШТВО НА ТМОРО

ЗАДГРАНИЧНО ПРЕТСТАВНИШТВО НА ТМОРО (Софија, 1896-1908) – претставништво отворено со решение на Конгресот на Македонската револуционерна организација во Солун (1896), со функција на претставништво за надворешни односи на Централниот комитет. Потребата од такво претставништво уште во првите години од дејствувањето на Оганизацијата се наметнала од повеќе причини: за …

ЗАДГРАНИЧНО ПРЕТСТАВНИШТВО НА ТМОРО Прочитај »

ЗАДНА РЕКА – ГРМАЈТЕ

ЗАДНА РЕКА – ГРМАЈТЕ. (Витолиште, Мариово) – населба со некропола од доцноантичкиот и некропола од средновековниот период. Според монетите и другите наоди, населбата егзистирала од Ⅱ до почетокот наⅤв. со најголем подем во Ⅳ в. Врз неа во средниот век се формирала некропола на редови, од која се …

ЗАДНА РЕКА – ГРМАЈТЕ Прочитај »

ЗАДНА РЕКА ГРМАЈТЕ

ЗАДНА РЕКА – ГРМАЈТЕ. (Витолиште, Мариово) – населба со некропола од доцноантичкиот и некропола од средновековниот период. Според монетите и другите наоди, населбата егзистирала од Ⅱ до почетокот наⅤв. со најголем подем во Ⅳ в. Врз неа во средниот век се формирала некропола на редови, од која се …

ЗАДНА РЕКА ГРМАЈТЕ Прочитај »

ЗАДРУГАРСТВОТО ВО НАРОДНА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА

ЗАДРУГАРСТВОТО ВО НАРОДНА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА (1945–1955). Со изградбата на новите социјалистички општествени односи по завршувањето на војната во текот на 1945 г., императивно се наметнало прашањето за социјалистичка преобразба на селото. По примерот на неаграрните стопански сектори и посебно на индустријата, преобразбата подразбирала поопштествување на земјишната сопственост. Ситните …

ЗАДРУГАРСТВОТО ВО НАРОДНА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЗАДРУГИ И ЗДРУЖЕНИЈА

ЗАДРУГИ И ЗДРУЖЕНИЈА – најстар облик на здружување на производителите. Првите се појавиле од средината на ⅩⅠⅩ в. во Англија. Постојат различни облици на задруги: општи, специјализирани, кредитни, за обработка на земја и др. Во нашата земја задружната сопственост од Ослободувањето па сè до донесувањето на Уредбата за …

ЗАДРУГИ И ЗДРУЖЕНИЈА Прочитај »

ЗАЕМНИ УЧИЛИШТА

ЗАЕМНИ УЧИЛИШТА -. основни училишта, карактеристични по начинот на изведувањето на наставата. Во Македонија биле најраспространети во периодот од 30-тите до 70-тите години на ⅩⅠⅩ в. Нивната работа била организирана според Бел-Ланкастерскиот систем, за што е карактеристичен процесот на заемно поучување, односно постарите ученици, под водство на учителот, …

ЗАЕМНИ УЧИЛИШТА Прочитај »

ЗАИФИ

ЗАИФИ (Кратово, ⅩⅤ/ⅩⅤⅠ в.) – османлиски поет родум од Кратово. Добил солидно образование и пишувал поезија на персиски јазик. Станал познат по коментарот што го напишал за делото „Ѓулистан” на прочуениот поет Сади. ЛИТ.: Историја на македонскиот народ, том втори. Македонија под турска власт (од ⅩⅣ до крајот …

ЗАИФИ Прочитај »

ЗАЈАС

ЗАЈАС – село во Кичевско. Се наоѓа во источното подножје на планината Бистра, од десната страна на Тајмишка Река, на надморска висина од околу 800 м. Низ селото поминува магистралниот пат М–4, кој го поврзува со Кичево. Населено е со Албанци, а нивниот број изнесува 4.712 ж. Голем …

ЗАЈАС Прочитај »

ЗАЈАСИ, Мефаил

ЗАЈАСИ, Мефаил (Еипов) (Зајас, Кичевско, 1919 – Тетовско, 1946) – организатор и водач на балистите во Западна Македонија во Втората светска војна (1941–1944). Бил водач на балистите во Кичевската околија кога Италијанците го унапредиле во чин капетан, а потоа Германците го исползувале за свои цели. Учествувал во сите …

ЗАЈАСИ, Мефаил Прочитај »

ЗАЈАЦИ

ЗАЈАЦИ (Лепоридае) – фамилија од зајакообразните цицачи (Лагоморпха), во која се вклучени средни по големина животни, со долги уши, со кратка опашка и со задни нозе прилагодени за скокање. Во Македонија се среќаваат два вида од оваа фамилија: див зајак (Лепус еуропаеус) и домашен зајак или куниќ (Орѕцтолагус …

ЗАЈАЦИ Прочитај »

ЗАЈАЧКО УВО, МАЕРОВО

ЗАЈАЧКО УВО, МАЕРОВО (Буплеурум маѕери Мицевски) – локален македонски флористички ендемит од планината Галичица, од фамилијата Апиацеае (Умбеллиферае) (штитоцветни растенија), опишан од академик Кирил Мицевски. Вл. М. Георги Зајков (Гео Пирински)

ЗАЈКОВ, Георги Николов

ЗАЈКОВ, Георги Николов (псевдоним: Гео Пирински) (с. Градот, Банско, 15. Ⅷ 1901 – Софија, Бугарија) – најактивниот културнонационален деец сред македонската прогресивна емиграција во САД. По завршувањето на гимназијата во ќустендил и учеството во марксистичките кружоци, веднаш по софискиот преврат од 9 јуни 1923 г., емигрира во САД …

ЗАЈКОВ, Георги Николов Прочитај »

ЗАКОН за забрана на македонскиот јазик во Егејскиот дел на Македонија

ЗАКОН за забрана на македонскиот јазик во Егејскиот дел на Македонија (септември 1936) – грчки закон за забрана да се зборува на македонски јазик не само во јавната комуникација и на јавни манифестации од секојдневниот живот (свадби, погреби и др.) туку и во семејството. За прекршувањето на забраната …

ЗАКОН за забрана на македонскиот јазик во Егејскиот дел на Македонија Прочитај »

ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА НА ДРЖАВАТА на Кралството на СХС

ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА НА ДРЖАВАТА на Кралството на СХС (1921 г.) – закон за заштита на јавната безбедност и поредок во државата. Особено биле прогонувани комунистите и националните политички организации и групи на подвластените и непризнатите народи во државата. ЛИТ.: Д-р Надежда Цветковска, Политичките партии во парламентарните изборни …

ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА НА ДРЖАВАТА на Кралството на СХС Прочитај »

ЗАКОН ЗА ПРОМЕНА НА ТОПОНИМИТЕ во Егејскиот дел на Македонија

ЗАКОН ЗА ПРОМЕНА НА ТОПОНИМИТЕ во Егејскиот дел на Македонија (1926) – државна мерка со која сите македонски топоними (имиња на реки, планини, села и градови) се заменувале со грчки. Топонимите што можеле да се преведат од македонски на грчки биле преведувани, а на оние што немало адекватна …

ЗАКОН ЗА ПРОМЕНА НА ТОПОНИМИТЕ во Егејскиот дел на Македонија Прочитај »

ЗАКОН СУДНИЈ ЉУДЕМ

ЗАКОН СУДНИЈ ЉУДЕМ – најстар словенски правен писмен споменик. Има повеќе теории за неговото авторство, време и мес-то на создавање. Поради моравизмите во јазикот, одделни правни поставки, паричните единици ка-Факсимил од „Закон судниј људем” ко и византиската Еклога што се наоѓа во основата, со голема доза на сигурност …

ЗАКОН СУДНИЈ ЉУДЕМ Прочитај »

ЗАКОНОДАВНА КОМИСИЈА ПРИ ПРЕЗИДИУМОТ НА АСНОМ

ЗАКОНОДАВНА КОМИСИЈА ПРИ ПРЕЗИДИУМОТ НА АСНОМ (2. Ⅷ 1944) – орган на Президиумот на АСНОМ. Основана со Решение на Првото заседание на АСНОМ (2 август 1944 г.) за да ги разгледува и да ги одобрува законодавните акти на АСНОМ или на Президиумот на АСНОМ пред да одат на …

ЗАКОНОДАВНА КОМИСИЈА ПРИ ПРЕЗИДИУМОТ НА АСНОМ Прочитај »

ЗАКОНСКА РЕГУЛАТИВА ВО ЗЕМЈОДЕЛСТВОТО

ЗАКОНСКА РЕГУЛАТИВА ВО ЗЕМЈОДЕЛСТВОТО – основен закон што ги регулира сите односи во земјоделското производство и за кој мнозина сметаат дека е устав во областа на земјоделството е Законот за земјоделството и руралниот развој. Овој законски акт е во владина процедура и се очекува да биде донесен во …

ЗАКОНСКА РЕГУЛАТИВА ВО ЗЕМЈОДЕЛСТВОТО Прочитај »

ЗАНАЕТЧИСТВО

ЗАНАЕТЧИСТВО – значајна стопанска дејност, особено пред Втората светска војна, во која вработување и егзистенција, за себе и за своите семејства, наоѓаЗанаетчија за изработка на музички инструменти ле илјадници занаетчии, калфи и чираци. Во минатото, македонските занаетчиски производи биле на добар глас и тие, освен на локалните, се …

ЗАНАЕТЧИСТВО Прочитај »

ЗАНЕШЕВ, Димитар И

ЗАНЕШЕВ, Димитар И. (Воден, 21. Ⅰ 1876 – Софија, 24. Ⅰ 1962) – учесник во Илинденското востание, воденски војвода. Ја завршил Солунската егзархиска гимназија и егзистирал од трговија. Бил делегат на Солунскиот конгрес на ТМОРО (1903), член на штабот на Вториот солунски револуционерен реон во Илинденското востание. Од …

ЗАНЕШЕВ, Димитар И Прочитај »

ЗАНИНОВИЌ, Јурај

ЗАНИНОВИЌ, Јурај (Стари Град, Хвар, Хрватска, 11. Ⅴ 1886 – Белград, Србија, 1969) – лекар. Дипломирал на Мед. ф. во Прага (1918). Кратко време работел во родниот град и во Битола (1924), а потоа преминал во Прилеп, како прв дипломиран лекар во градот. Во Прилеп работел без прекин …

ЗАНИНОВИЌ, Јурај Прочитај »

ЗАНКОВ, Георги

ЗАНКОВ, Георги (Самоков, Бугарија, 25. Ⅰ 1886 – Софија, 12. Ⅶ 1949) – деец на македонското револуционерно движење. Завршил гимназија во Софија (1904), стапил во МРО и бил војвода во Серскиот револуционерен округ. Учествувал во Балканските војни, бил пратеник во Бугарското народното собрание (1914–1918). По Првата светска војна …

ЗАНКОВ, Георги Прочитај »

ЗАПАДЕН БАЛКАН

ЗАПАДЕН БАЛКАН – географска и политичка одредница, првпат дефинирана на Виенскиот самит на ЕУ (11–12. Ⅻ 1998), ги опфаќа Р Македонија, Р Хрватска, Р Србија, Р Црна Гора, Р Босна и Херцеговина и Р Албанија – нестабилни европски држави со идентични или слични потреби што бараат групно, регионално …

ЗАПАДЕН БАЛКАН Прочитај »

ЗАПАДНОСЛОВЕНСКИ ЈАЗИЦИ

ЗАПАДНОСЛОВЕНСКИ ЈАЗИЦИ -. гранка од словенското јазично семејство. Предците на денешните носители на западнословенските јазици по распаѓањето на прасловенската јазична заедница тргнале на северозапад од претпоставената прататковина и ја зазеле територијата по реките Одра и Лаба (герм. Елбе). Оваа територија низ вековите се намалила поради германската експанзија кон …

ЗАПАДНОСЛОВЕНСКИ ЈАЗИЦИ Прочитај »

ЗАПИСИ

ЗАПИСИ -. белешки што ги запишувале разни лица на почетокот или на крајот од книгата, врз одделни празни листови, на маргините на листовите, врз внатрешната страна на кориците и сл. Записите можат да бидат современи на ракописот или од подоцнешно време. Ако се пишувани во времето на настанувањето …

ЗАПИСИ Прочитај »

ЗАПРОВ, Запро

ЗАПРОВ, Запро (Пиперево, Струмичко, 3. Ⅹ 1947) – хорски диригент и композитор. Дипломирал на ФМУ во Скопје (1982). Магистрирал на ФМУ во Белград (Д. Матиќ – Маровиќ, 1997). Од 1987 г. професор на Педагошкиот факултет во Скопје. Долгогодишен диригент на детските хорови „Изворче”, „Развигорче” и на Женскиот младински …

ЗАПРОВ, Запро Прочитај »

ЗАРЕВСКИ, Бранко

ЗАРЕВСКИ, Бранко (Битола, 19. XI 1920 – Скопје, 4. Ⅴ 1979) – најистакнат претставник на првата генерација македонски новинари. Основач, главен и одговорен уредник на „Единство”, орган на НОФ на Скопје (1946). Од 1949 г. до смртта, во НИП „Нова Македонија” како: уредник на Внатрешно-политичката и на Културната …

ЗАРЕВСКИ, Бранко Прочитај »

ЗАРОВ, Климент

ЗАРОВ, Климент В. (Охрид, 1848 – Дебарско, 1915) – деец на преродбенското и револуционерното движење, член на Ученичкото просветно друштво „Св. Климент” (1885), член на Охридскиот таен револуционерен кружок (1886–1891) и на Македонскиот таен комитет во Софија, издавач и (веројатно) автор на „Карта на Охрид и на неговата …

ЗАРОВ, Климент Прочитај »

ЗАРОВ, Климент В

ЗАРОВ, Климент В. (Охрид, 1848 – Дебарско, 1915) – деец на преродбенското и револуционерното движење, член на Ученичкото просветно друштво „Св. Климент” (1885), член на Охридскиот таен револуционерен кружок (1886–1891) и на Македонскиот таен комитет во Софија, издавач и (веројатно) автор на „Карта на Охрид и на неговата …

ЗАРОВ, Климент В Прочитај »

ЗАРЧЕВ, Димитри

ЗАРЧЕВ, Димитри (Охрид, 17. XI 1940) – архитект. Дипломирал на Архитектонско-градежниот факултет во Скопје (1966). Најголем дел од својата професионална активност ја минал во ГП „Трудбеник” како директор. Проектирал и реализирал разновидни објекти во кои е присутна тенденцијата за синтеза на старата охридска архитектура со модерната. Работел и …

ЗАРЧЕВ, Димитри Прочитај »