ЖАБЕВ, Вангел

ЖАБЕВ, Вангел (Љалево, Пиринскиот дел на Македонија, 1939) – параолимписки пливач и тренер. На осумгодишна возраст, од заостанат експлозивен материјал од Втората светска војна, останал инвалид без двата подлакота. Освоил два олимписки медала на Параолимписките игри во Арнхем (1980). Живее во Велес и е активист на Сојузот за спорт и рекреација на хендикепираните лица. С. Мл.

Прочитај »

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ – група од вистинските жаби (Ранидае), кои се поврзани со водената средина во тек на целиот живот, поради што се нарекуваат и водни жа-би. Во Македонија живеат два вида зелени жа-би: езерска жаба (Рана ридибунда) и балканска езерска жаба (Рана балцаница). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс оф Бритаин анд Еуропе, Лондон, 2002. Св. П. – В. Сид. Зелена жаба

Прочитај »

ЖАБИ, КАФЕАВИ

ЖАБИ, КАФЕАВИ – група од фамилијата на вистински жаби (Ранидае), кај кои основната боја на грбот никогаш не е зелена, а преку барабановата ципа (под окото), поминува широка темна слепоочна дамка. Македонија ја населува-Кафеава жаба ат три вида од овие жаби: треварка или планинска жаба (Рана темпорариа), горска или шумска жаба (Рана далматина) и поточна или грчка жаба (Рана граеца).

Прочитај »

ЖАБИ, КРАСТАВИ

ЖАБИ, КРАСТАВИ (Буфонидае) – космополитска фамилија жаби, распространета низ целиот свет, со исклучок на поголемиот дел од австралискиот регион. Кај Крастава жаба нас се регистриЖ рани два вида: голема крастава жаба (Буфо буфо) и зелена крастава жаба (Буфо виридис). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс оф Бритаин анд Еуропе, Лондон, 2002. Св. П. – В. Сид.

Прочитај »

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи (Дисцоглоссидае) – примитивна фамилија мали, главно, водни жаби, на кои стомачната страна им е обоена со интензивна боја (црвена, портокалова или жолта). Во Огнена жаба Македонија е присутен само еден вид – жолт мукач (Бомбина вариегата). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе Рептилес анд Ампхибианс оф Бритаин анд Еуропе, Лондон, 2002. Св. П. – В. Сид.

Прочитај »

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ – в. Ракови, жаброноги ЖАБРОНОСНИ ЖИВОТНИ (Бранцхиата) – водни членконоги организми. Дишат со помош на кожни жабри. Поседуваат два пара антени и најчесто имаат двогранести екстремитети. Овој пот-тип во Македонија е претставен со единствената класа ракови (Црустацеа). ЛИТ.: Јонче шапкарев, Зоологија на Без’рбетните животни, Скопје, 1991. В. Т. К – М. Кр.

Прочитај »

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА (Салвиа јурисиции Косанин) – ендемит во флората на РМ од фамилијата Ламиацеае (устоцветни растенија), познат за централните делови – Овче Поле и Богословец. Се развива по засолени почви, на палеогени и неогени Јуришиќева жалфија лапори. Се нао(Салвиа јурисиции Косанин) ѓа на светската црвена листа на загрозени растенија (ИУЦН 1997 Ред Лист оф Тхреатенед Плантс). Вл. М.

Прочитај »

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова (Скопје 15. Ⅶ 1947) – интернист-кардиолог, редовен проф. на Мед. ф. (2002). Магдалена Жантева-Наумовска Дипломирала медицина во Скопје (1972), специјализирала по интерна медицина (1980), докторирала во 1990 г. – субспецијалист по кардиологија (2000). Учествувала во изведувањето на првите катетеризации во хемодинамската лабораторија на Клиниката за кардиологија. Раководи со Одделот за вродени и стекнати срцеви мани и воспалителни заболувања. Особен интерес има за подрачјето на лекувањето пациенти со

Прочитај »

ЖЕГЛИГОВО

ЖЕГЛИГОВО – област во северниот дел на Република Македонија. Тоа е старо име за Кумановската Котлина. Се наоѓа во сливот на р. Пчиња помеѓу планините Козјак на исток и Скопска Црна Гора на запад. На југоисток кон Овче Поле и на југозапад кон Скопската Котлина, областа е отворена, а таков е случајот и кон север. Таа е настаната по тектонски пат, со спуштање по должината на раседи со меридијански правец.

Прочитај »

ЖЕДЕН

ЖЕДЕН – средновисока планина што се протега помеѓу Скопската Котлина на исток и Полошката Котлина на запад. На север и североисток е одделена со лак на реката Вардар од ограноците на Шар Планина и Скопска Црна Гора; од југоисток со Бојанско и Копаничко Поле – делови на Скоп-Патот кон Јегуновце на планината Жеден ската Котлина, а од југ е преграбенската долина Тетовска Суводолица. Планината Жеден се протега во правец јз–си

Прочитај »

ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО

ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО (Торонто, Канада, 1907) – друштво на Македонците по потекло од селото Желево (Леринско). Се-гашното спомагателно братство „Желево“ било основано на 1. Ⅹ 1921. Дејноста на друштвото се одвива во Желевскиот дом (од 1948). Сл. Н.-К. Димитар Железаров ЖЕЛЕЗАРОВ, Димитар Христов (Велес, 1900 – Скопје, 6. Ⅷ 1979) – професор на Ст. ф., специјалист по стоматолошка протетика. Хабилитирал во 1959 г. Автор е на учебниците: „Забна протетика

Прочитај »

ЖЕЛЕЗНЕЦ

ЖЕЛЕЗНЕЦ (Сидерокастрон) – средновековно утврдување во Демирхисарската област (која по него го добила и своето име) на околу 40 км западно од Прилеп. Се наоѓал на локалитетот Градиште, на десниот брег на Црна Река, над денешната истоимена населба. На локалитетот и денес се гледаат остатоци од ѕидини и од керамика. Возот Солун-Скопје (1873)

Прочитај »

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – значаен сегмент во развојот на стопанството во Македонија, но и со политичко значење. Првата ж. линија во Македонија е СолунВелес–Скопје кон Белград. Почнала да се гради со странски капитал во 1871, а до Скопје била завршена во 1873 г. Во 1888 била поврзана со српските железници на граничниот премин Забевче кај Врање. Ж. линија Скопје–К. Митровица била завршена во 1878 г., а СолунВоденЛеринБитола во 1894

Прочитај »

ЖЕЛЕЗНОТО ВРЕМЕ ВО МАКЕДОНИЈА

ЖЕЛЕЗНОТО ВРЕМЕ ВО МАКЕДОНИЈА – последната (протоисториска) етапа од праисторискиот развој на Македонија. Временски ја покрива, главно, првата половина од Ⅰ милениум пр.н.е. Се дели на: рано железно време (крај на XI / почеток на Ⅹ до Ⅷ в.), средно или полно железно време (Ⅷ– Ⅵ в.) и доцно железно време или доцноархајски период (крај на Ⅵ до средина наⅤв.пр.н.е.). Најголемиот број податоци доаѓаат од истражувањата, главно, на некрополите од

Прочитај »

ЖЕЛИНО

ЖЕЛИНО – село во Тетовско. Се наоѓа во северното подножје на планината Сува Гора, од десната страна на р. Вардар, на надморска висина од околу 500 м. Низ селото поминува магистралниот пат М–4 кој го поврзува на запад со Тетово, а на исток со Скопје. Тоа е населено со Албанци, чиј број изнесува 4.110 ж. Желино е седиште на општина што зафаќа површина од 20.104 ха, има 18 населени места

Прочитај »

ЖЕЛКИ

ЖЕЛКИ (Цхелониа; Тестудинес) – ред од класата влекачи (Рептилиа) што се одликуваат со збиено (робусно) тело и со силен рожнат оклоп, составен од два штита (грбен–царапаџ и стома£ен–пластрон). Во нашата земја се среќаваат четири видови желки, од кои два сувоземни (рид-ска желка – Тестудо херманнии и пол-Сувоземна желка ска желка – Тестудо граеца) и два водни (блатна желка – Емѕс орбицуларис и ре£на желка – Мауремѕс ривулата). ЛИТ.: Е. Н.

Прочитај »

ЖЕНАТА ВО НОАВМ

ЖЕНАТА ВО НОАВМ (1941 – 1944) – учество на жените од сите слоеви на македонското општество како активни учесници и соработници во антифашистичката и националноослободителната борба. За првите партизански одреди во 1941 г. и во годините потоа жените масовно работеле на обезбедување облека и храна, илегални засолништа, извршувале курирска и известителна служба и сл. Меѓу првите стотина борци на НОБ биле и 11 жени. Во воени единици некои од нив

Прочитај »

ЖЕНСКИ УЧИЛИШТА

ЖЕНСКИ УЧИЛИШТА -. училишни установи за одвоено воспитание и образование на женските деца. Долго време образованието на женските деца било запоставено и се одвивало одвоено од образованието на машките, како последица на сфаќањето за подредената улогата на жената во општеството и во семејството и на моралот. Првите женски училишта во Македонија се отворени околу средината на ⅩⅠⅩ век: Велес (1858), Штип (1861) и Прилеп (1865), подоцна и во други градови.

Прочитај »

ЖЕРАВИ

ЖЕРАВИ (Груидае) – фамилија големи птици, кои покажуваат сличност со штрковите, а £есто се мешаат и со £апјите. Кај нас е регистриран еден вид, сив жерав (Грус грус), само во период на миграција како прелетен вид. ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд цонсерЖерав (Грус грус) ватион статус, „БирдЛифе Интернатионал Цонсерватион Сериес”, 12, Цамбридге, 2004; Ц. Харрисон, Ан Атлас оф тхе Бирдс оф тхе Њестерн Палаеарцтиц, Гласгоњ, 1982. Св.

Прочитај »

ЖЕРАВНЕНСКИ ТРИОД

ЖЕРАВНЕНСКИ ТРИОД -. македонски ракопис од втората половина на ⅩⅠⅠⅠ век. Зачувани се 34 пергаментни листа. Фрагменти од истиот триод се чуваат во 5 библиотеки. Сите пет фрагменти се напишани од иста рака и имаат исто кодиколошко оформување. Името на ракописот е по с. Жеравна, каде што го нашол П. А. Сирку. В. Д.

Прочитај »