Tag: Ж

ЖАБЕВ, Вангел

ЖАБЕВ, Вангел (Љалево, Пиринскиот дел на Македонија, 1939) – параолимписки пливач и тренер. На осумгодишна возраст, од заостанат експлозивен материјал од Втората светска војна, останал инвалид без двата подлакота. Освоил два олимписки медала на Параолимписките игри во Арнхем (1980). Живее во Велес и е активист на Сојузот за …

ЖАБЕВ, Вангел Прочитај »

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ – група од вистинските жаби (Ранидае), кои се поврзани со водената средина во тек на целиот живот, поради што се нарекуваат и водни жа-би. Во Македонија живеат два вида зелени жа-би: езерска жаба (Рана ридибунда) и балканска езерска жаба (Рана балцаница). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А …

ЖАБИ, ЗЕЛЕНИ Прочитај »

ЖАБИ, КАФЕАВИ

ЖАБИ, КАФЕАВИ – група од фамилијата на вистински жаби (Ранидае), кај кои основната боја на грбот никогаш не е зелена, а преку барабановата ципа (под окото), поминува широка темна слепоочна дамка. Македонија ја населува-Кафеава жаба ат три вида од овие жаби: треварка или планинска жаба (Рана темпорариа), горска …

ЖАБИ, КАФЕАВИ Прочитај »

ЖАБИ, КРАСТАВИ

ЖАБИ, КРАСТАВИ (Буфонидае) – космополитска фамилија жаби, распространета низ целиот свет, со исклучок на поголемиот дел од австралискиот регион. Кај Крастава жаба нас се регистриЖ рани два вида: голема крастава жаба (Буфо буфо) и зелена крастава жаба (Буфо виридис). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то тхе …

ЖАБИ, КРАСТАВИ Прочитај »

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи (Дисцоглоссидае) – примитивна фамилија мали, главно, водни жаби, на кои стомачната страна им е обоена со интензивна боја (црвена, портокалова или жолта). Во Огнена жаба Македонија е присутен само еден вид – жолт мукач (Бомбина вариегата). ЛИТ.: Е. Н. Арнолд, А Фиелд Гуиде то …

ЖАБИ, ОГНЕНИ или мукачи Прочитај »

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ – в. Ракови, жаброноги ЖАБРОНОСНИ ЖИВОТНИ (Бранцхиата) – водни членконоги организми. Дишат со помош на кожни жабри. Поседуваат два пара антени и најчесто имаат двогранести екстремитети. Овој пот-тип во Македонија е претставен со единствената класа ракови (Црустацеа). ЛИТ.: Јонче шапкарев, Зоологија на Без’рбетните животни, Скопје, 1991. …

ЖАБРОНОГИ РАКОВИ Прочитај »

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА (Салвиа јурисиции Косанин) – ендемит во флората на РМ од фамилијата Ламиацеае (устоцветни растенија), познат за централните делови – Овче Поле и Богословец. Се развива по засолени почви, на палеогени и неогени Јуришиќева жалфија лапори. Се нао(Салвиа јурисиции Косанин) ѓа на светската црвена листа на загрозени …

ЖАЛФИЈА, ЈУРИШИЌЕВА Прочитај »

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова (Скопје 15. Ⅶ 1947) – интернист-кардиолог, редовен проф. на Мед. ф. (2002). Магдалена Жантева-Наумовска Дипломирала медицина во Скопје (1972), специјализирала по интерна медицина (1980), докторирала во 1990 г. – субспецијалист по кардиологија (2000). Учествувала во изведувањето на првите катетеризации во хемодинамската лабораторија на Клиниката за …

ЖАНТЕВА-НАУМОСКА, Магдалена Апостолова Прочитај »

ЖЕГЛИГОВО

ЖЕГЛИГОВО – област во северниот дел на Република Македонија. Тоа е старо име за Кумановската Котлина. Се наоѓа во сливот на р. Пчиња помеѓу планините Козјак на исток и Скопска Црна Гора на запад. На југоисток кон Овче Поле и на југозапад кон Скопската Котлина, областа е отворена, …

ЖЕГЛИГОВО Прочитај »

ЖЕДЕН

ЖЕДЕН – средновисока планина што се протега помеѓу Скопската Котлина на исток и Полошката Котлина на запад. На север и североисток е одделена со лак на реката Вардар од ограноците на шар Планина и Скопска Црна Гора; од југоисток со Бојанско и Копаничко Поле – делови на Скоп-Патот …

ЖЕДЕН Прочитај »

ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО

ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО (Торонто, Канада, 1907) – друштво на Македонците по потекло од селото Желево (Леринско). Се-гашното спомагателно братство „Желево“ било основано на 1. Ⅹ 1921. Дејноста на друштвото се одвива во Желевскиот дом (од 1948). Сл. Н.-К. Димитар Железаров ЖЕЛЕЗАРОВ, Димитар Христов (Велес, 1900 – Скопје, …

ЖЕЛЕВО“, ИСЕЛЕНИЧКО ДОБРОТВОРНО БРАТСТВО Прочитај »

ЖЕЛЕЗНЕЦ

ЖЕЛЕЗНЕЦ (Сидерокастрон) – средновековно утврдување во Демирхисарската област (која по него го добила и своето име) на околу 40 км западно од Прилеп. Се наоѓал на локалитетот Градиште, на десниот брег на Црна Река, над денешната истоимена населба. На локалитетот и денес се гледаат остатоци од ѕидини и …

ЖЕЛЕЗНЕЦ Прочитај »

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА – значаен сегмент во развојот на стопанството во Македонија, но и со политичко значење. Првата ж. линија во Македонија е СолунВелесСкопје кон Белград. Почнала да се гради со странски капитал во 1871, а до Скопје била завршена во 1873 г. Во 1888 била поврзана со …

ЖЕЛЕЗНИЦИТЕ ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЖЕЛЕЗНОТО ВРЕМЕ ВО МАКЕДОНИЈА

ЖЕЛЕЗНОТО ВРЕМЕ ВО МАКЕДОНИЈА – последната (протоисториска) етапа од праисторискиот развој на Македонија. Временски ја покрива, главно, првата половина од Ⅰ милениум пр.н.е. Се дели на: рано железно време (крај на XI / почеток на Ⅹ до Ⅷ в.), средно или полно железно време (Ⅷ– Ⅵ в.) и …

ЖЕЛЕЗНОТО ВРЕМЕ ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЖЕЛИНО

ЖЕЛИНО – село во Тетовско. Се наоѓа во северното подножје на планината Сува Гора, од десната страна на р. Вардар, на надморска висина од околу 500 м. Низ селото поминува магистралниот пат М–4 кој го поврзува на запад со Тетово, а на исток со Скопје. Тоа е населено …

ЖЕЛИНО Прочитај »

ЖЕЛКИ

ЖЕЛКИ (Цхелониа; Тестудинес) – ред од класата влекачи (Рептилиа) што се одликуваат со збиено (робусно) тело и со силен рожнат оклоп, составен од два штита (грбен–царапаџ и стома£ен–пластрон). Во нашата земја се среќаваат четири видови желки, од кои два сувоземни (рид-ска желка – Тестудо херманнии и пол-Сувоземна желка …

ЖЕЛКИ Прочитај »

ЖЕНАТА ВО НОАВМ

ЖЕНАТА ВО НОАВМ (1941 – 1944) – учество на жените од сите слоеви на македонското општество како активни учесници и соработници во антифашистичката и националноослободителната борба. За првите партизански одреди во 1941 г. и во годините потоа жените масовно работеле на обезбедување облека и храна, илегални засолништа, извршувале …

ЖЕНАТА ВО НОАВМ Прочитај »

ЖЕНСКИ УЧИЛИШТА

ЖЕНСКИ УЧИЛИШТА -. училишни установи за одвоено воспитание и образование на женските деца. Долго време образованието на женските деца било запоставено и се одвивало одвоено од образованието на машките, како последица на сфаќањето за подредената улогата на жената во општеството и во семејството и на моралот. Првите женски …

ЖЕНСКИ УЧИЛИШТА Прочитај »

ЖЕРАВИ

ЖЕРАВИ (Груидае) – фамилија големи птици, кои покажуваат сличност со штрковите, а £есто се мешаат и со £апјите. Кај нас е регистриран еден вид, сив жерав (Грус грус), само во период на миграција како прелетен вид. ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд цонсерЖерав (Грус грус) ватион …

ЖЕРАВИ Прочитај »

ЖЕРАВНЕНСКИ ТРИОД

ЖЕРАВНЕНСКИ ТРИОД -. македонски ракопис од втората половина на ⅩⅠⅠⅠ век. Зачувани се 34 пергаментни листа. Фрагменти од истиот триод се чуваат во 5 библиотеки. Сите пет фрагменти се напишани од иста рака и имаат исто кодиколошко оформување. Името на ракописот е по с. Жеравна, каде што го …

ЖЕРАВНЕНСКИ ТРИОД Прочитај »

ЖЕРАИЌ, Бошко Душанов

ЖЕРАИЌ, Бошко Душанов (Скопје, 21. Ⅵ 1928 – Скопје, 29. Ⅵ 2007) – хирург-трауматолог. По завршувањето на основното училиште и гимназијата (Скопје, 1948, со прекини поради учество во НОБ), завршил Мед. ф. во Белград (1951-1956). Работел и специјализирал хирургија (Хируршка клиника, Белград, 1956-1962). Од 1962 работи во Скопје; …

ЖЕРАИЌ, Бошко Душанов Прочитај »

ЖЕРНОВСКИ, Дамјан

ЖЕРНОВСКИ, Дамјан (Скопје, 12. XI 1934) – дипл. град. инж., ред. проф. на Градежниот факултет во Скопје (од 1989 г.) по групата предмети Организација, технологија и економика на изградбата, прв претседател на македонското Здружение за проектен менаџмент. Работел на научноистажувачки проекти и ги објавил книгите: „Техника на мрежно …

ЖЕРНОВСКИ, Дамјан Прочитај »

ЖЕРНОВСКИ, Кирил

ЖЕРНОВСКИ, Кирил (Дебар, 21. Ⅹ 1897 – Скопје, 28. Ⅻ 1972) – град. инж., ред. проф. на Градежниот факултет во Скопје (1961 до Кирил Жерновски пензионирањето во 1967 г.) по предметите Фундирање, Геомеханика и Организација на градежните работи, еден од основачите на Техничкиот факултет во Скопје. Студирал во …

ЖЕРНОВСКИ, Кирил Прочитај »

ЖЕТВАР

ЖЕТВАР“ -. народно именување за шестиот месец во годината – јуни. С. Мл.

ЖЕТВАРКА

ЖЕТВАРКА -. македонско народно оро во ритам 9/16 (2,2,2,3). Најчесто се игра во Кочанско од мажи или мешано – мажи и жени, со држење на рацете за рамо или за рацете спуштени слободно надолу. Орото е темпераментно, со подрипливи чекори. ЛИТ.: Михајло Димоски, Македонски народни ора, Скопје, 1977, …

ЖЕТВАРКА Прочитај »

ЖЕФАРОВИЧ, Даниел, помладиот

ЖЕФАРОВИЧ, Даниел, помладиот (прва половина на ⅩⅤⅠⅠⅠ век) – композитор, член на лозата Жефаровци, кои потекнуваат од Дојран. Тој бил веројатно син на композиторката Тереза Марија Жефарович. Бил дворски советник во Виена, а со музика се занимавал на аматерска основа. Во тој град објавил три композиции во стилот …

ЖЕФАРОВИЧ, Даниел, помладиот Прочитај »

ЖЕФАРОВИЧ, Тереза Марија

ЖЕФАРОВИЧ, Тереза Марија (крајот на ⅩⅤⅠⅠⅠ и почетокот на ⅩⅠⅩ век) – композиторка од семејството Жефарович, кои, околу 1760 г. од Дојран се доселуваат во Виена. Учела музика, веројатно кај австрискиот композитор Јохан Непомук Хумл. Го објавува (1799) во Виена делото шест италијански ариети оп. 1, за вокал …

ЖЕФАРОВИЧ, Тереза Марија Прочитај »

ЖЕФАРОВИЧ, Христофор

ЖЕФАРОВИЧ, Христофор (Дојран, крајот на ⅩⅤⅠⅠ – Москва 18. IX 1753) – калуѓер, трговец и печатар, зограф, иконописец и бакрорезец. Работел во Белград, по манастирите на Карловачката митрополија и во Виена. Во 1741 г. во Виена ја објавил книгата „Стематографија” на словенски јазик. Во неа се претставени портрети …

ЖЕФАРОВИЧ, Христофор Прочитај »

ЖИВКОВИЌ, Хаџи Никола

ЖИВКОВИЌ, Хаџи Никола (Воден, 1792 – Белград, 1870) – протомајстор. Дворски архитект во Србија, во времето на кнез Милош познат како Хаџи-Неимар. Според неговите проекти или под негово раководство е изграден Конакот на кнез Милош во Крагуевац (1824); Конакот на кнегиња Љубица во Белград (1829–1831); Кнежевиот двор на …

ЖИВКОВИЌ, Хаџи Никола Прочитај »

ЖИВОЈНО – БИТОЛА

ЖИВОЈНО – БИТОЛА –. рудник на јаглен, кој се наоѓа во југоисточниот дел на Пелагонискиот басен, на север е ограничен со Црна Река, а на југ со македонскогрчката граница. Во базалната формација на наоѓалиштето се развиени две јагленосни формации: подинска јагленосна формација и продуктивна јагленосна формација. Посебен интерес …

ЖИВОЈНО – БИТОЛА Прочитај »

ЖИВОЈНО БИТОЛА

ЖИВОЈНО – БИТОЛА –. рудник на јаглен, кој се наоѓа во југоисточниот дел на Пелагонискиот басен, на север е ограничен со Црна Река, а на југ со македонскогрчката граница. Во базалната формација на наоѓалиштето се развиени две јагленосни формации: подинска јагленосна формација и продуктивна јагленосна формација. Посебен интерес …

ЖИВОЈНО БИТОЛА Прочитај »

ЖИВОТЕН СТАНДАРД

ЖИВОТЕН СТАНДАРД – кванбележи тенденција на постојан овозможувајќи ги сите потреби титет и квалитет на добра и услупораст, покажува релативно ни-неопходни за живот на организги што им се достапни на луѓето, ско ниво на животен стандард на мите во просторот. Тоа значи декако и начинот на кој тие …

ЖИВОТЕН СТАНДАРД Прочитај »

ЖИВОТНА СРЕДИНА

ЖИВОТНА СРЕДИНА – нов термин во екологијата под кој се подразбира просторот на кој се одвива животот на сите живи суштества, вклучувајќи го и човекот. Затоа е неопходно овој термин да се сфаќа холистички, бизерви на јаглен во Живојно изне-Извор: Хуман Девелопмент Репортс (1990-2006), УНДП и Државниот завод …

ЖИВОТНА СРЕДИНА Прочитај »

ЖИНЗИФОВ, Рајко

ЖИНЗИФОВ, Рајко (Ксенофон) Јованов (Велес, 15. Ⅱ 1839 – Москва, 15. Ⅱ 1877) – македонски поет од кругот на учениците на Миладинов. Води потекло од влашки доселеници од Албанија и Јужна Македонија во Велес (татко му е од Москополе, а мајка му од Негуш). Се адаптира во македонословенска …

ЖИНЗИФОВ, Рајко Прочитај »

ЖИТАР

ЖИТАР -. народно именување на месецот август, осмиот месец во годината. С. Мл.

ЖОЛНИ или ВУГИ

ЖОЛНИ или ВУГИ (Ориолидае) – фамилија шумски птици од подредот птици-пејачки (Осцинес). Кај нас е присутен само еден вид, жолна или вуга (Ориолус ориолус), најчесто Жолна (Ориолус ориолус) во дабовите шуми, особено по должината на речните долини. ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд цонсерватион статус, „БирдЛифе …

ЖОЛНИ или ВУГИ Прочитај »

ЖУГИЌ, Јелена

ЖУГИЌ, Јелена (Скопје, 20. Ⅲ 1973) – актерка. Дипломирала на ФДУ во Скопје, на Отсекот за актерска игра (1995). Од 1997 г. е член на Драмскиот театар во Скопје. Улоги: Дона Хуана во исЈелена Жугиќ тоименото дело; Сара Долорес („Тхе ловер”); Беатриче („Арлекин – слуга на двајца господари”); …

ЖУГИЌ, Јелена Прочитај »

ЖУПА

ЖУПАпредел во Дебарско. Се простира на западните падини на планината Стогово, почнувајќи од с. Горенци на север, па сè до селата Елевци и Долгаш на југ. Источната граница на пределот води по сртот на планината Стогово, а западната по источниот брег на Дебарското Езеро. Теренот е …

ЖУПА Прочитај »

ЖУПАН, Александар

ЖУПАН, Александар (Струга, 6. Ⅲ 1919 – Скопје, 23. XI 1983) – архитект. Дипломирал на Архитектонскиот факултет во Белград (1949). Специјализирал санитарна техника во Загреб. Го основал Одделението за санитарна техника при Централниот хигиенски завод во Скопје и бил негов раководител. Се занимавал со архитектонско проектирање на станбени, …

ЖУПАН, Александар Прочитај »

ЖУРА, Владо

ЖУРА, Владо (Охрид, 3. XI 1946) – новинар и публицист. Бил уредник на Радио Охрид (1961-1975), а потоа уредник на весникот на ГП „Трудбеник” во Охрид (1975-1997). Автор е на голем број написи и во дневниот печат, а посебно значајни се неговите истражувачки радио и телевизиски емисии посветени …

ЖУРА, Владо Прочитај »

ЖУТА, Беќир

ЖУТА, Беќир (Велешта, Струшко, 22. IX 1935 – Скопје, 2005) – економист и политичар. Дипломирал на Економскиот факултет во Скопје (1962) и докторирал од областа на финансиите на темата „Системот на финансирањето на станбената изградба во СР Македонија”. Бил на разни раководни функции во Општината Струга, член на …

ЖУТА, Беќир Прочитај »