Tag: Е

ЕБРД индикатори за прогресот на транзицијата во РМ за 2005 г

ЕБРД индикатори за прогресот на транзицијата во РМ за 2005 г. Учество на приватниот сектор во ГДП во % 65 Голема приватизација 3+ Мала приватизација 4 Управување и реструктуирање на претп. 2+ Ценовна либерализац. 4 Трговска либерализација 4+ Политика на конкуренција 2 Реформа на банкарскиот сектор 3 Пазар …

ЕБРД индикатори за прогресот на транзицијата во РМ за 2005 г Прочитај »

ЕВАНГЕЛИЕ АПРАКОС

ЕВАНГЕЛИЕ АПРАКОС -. македонски ракопис од поч. на ⅩⅠⅠⅠ век. Се чува во библиотеката на РАН во Санкт Петербург, сигн. 24. 4. 25, а спаѓа во збирката на Срезневски. Зачувани се 199 цели пергаментни листови и 19 фрагменти, залепени на хартија. Кодексот е палимпсест, пишуван е врз грчки …

ЕВАНГЕЛИЕ АПРАКОС Прочитај »

ЕВАНС, Артур Џон

ЕВАНС, Артур Џон (Еванс, Артхур Јохн) (Неш Милс, Велика Британија, 8. Ⅶ 1851 – Јоулбери, Велика Британија, 11. Ⅶ 1941) – археолог, втмелувач на истражувањата и проучувањата на критската цивилизација. Дипломирал историја на Универзитетот во Оксфорд (1874). Во 1877 г. бил назначен за специјален известувач од Балканот. Од …

ЕВАНС, Артур Џон Прочитај »

ЕВЛИЈА Челеби

ЕВЛИЈА Челеби (Евлиѕа Ýбн Дер-вис Мехмед Зилли) (1611 – 1688) – најпознат османлиски патописец. Пропатувал низ Османлиското Царство и го напишал големиот „Патопис” („Сејахатнаме”) со едЕвлија Челеби ноставен стил. Во него се опфатени земјите, краевите, градовите, паланките по кои патувал. Сејахатнамето содржи вкупно 10 големи томови, средувани хронолошки …

ЕВЛИЈА Челеби Прочитај »

ЕВРЕИ ВО МАКЕДОНИЈА

ЕВРЕИ ВО МАКЕДОНИЈА – доселени Евреи што по разни основи доаѓале уште во Римската Империја. Тука се настанувале и формирале свои општини, а се нарекувале Романиоти. Зборувале на грчки јазик. Такви општини имало во Тесалоника (Солун), Стоби (2 синагоги, од Ⅱ и Ⅳ век), во Лихнидос (Охрид), Хераклеја …

ЕВРЕИ ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЕВРЕЈСКО ЖЕНСКО ЗДРУЖЕНИЕ ВО СКОПЈЕ

ЕВРЕЈСКО ЖЕНСКО ЗДРУЖЕНИЕ ВО СКОПЈЕ (1923–1932) – културно здружение. Неговата дејност била да организира културни и едукативни активности, да дава поддршка на младинските организации, независно од нивните идејни определби и стремежи. Кога во Скопје била основана филијалата на ЊИЗО (1932) сите членки поминале во ова здружение. ЛИТ.: Зени …

ЕВРЕЈСКО ЖЕНСКО ЗДРУЖЕНИЕ ВО СКОПЈЕ Прочитај »

ЕВРИДИКА

ЕВРИДИКА – 1. Македонска кралица, жена на кралот Аминта Ⅲ (393/2–370/69 г. пр.н.е.); мајка на Филип Ⅱ; ќерка на Сира, владетел на горномакедонските области. 2. Жена на Птолемај Ⅰ Сотер (323– 283 г. пр.н.е.), ќерка на регент-намесникот на Македонија Антипатар и помлада сестра на кралот на Македонија, Касандар. …

ЕВРИДИКА Прочитај »

ЕВРОПСКИ ПРВЕНСТВА ВО БОРЕЊЕ

ЕВРОПСКИ ПРВЕНСТВА ВО БОРЕЊЕ. Едно првенство во слободен стил за сениори е одржано во Скопје (1968), на кое настапиле околу 90 борачи од 18 земји. Репрезентацијата на Југославија ја сочинувале само борачите од Македонија. Најдобро пласираните биле: Борче Димовски и Симеон шутев, а освоиле четврто место, со што …

ЕВРОПСКИ ПРВЕНСТВА ВО БОРЕЊЕ Прочитај »

ЕВРОПСКИ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА И РМ

ЕВРОПСКИ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА И РМ – меѓународна правосудна институција основана со Европската конвенција за основните слободи и човекови права (3. XI 1950 – 3. IX 1953). РМ ја потпишува на 9. XI 1995 г., ја ратификува на 10. Ⅳ 1997 г. и на истиот датум стапува …

ЕВРОПСКИ СУД ЗА ЧОВЕКОВИ ПРАВА И РМ Прочитај »

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО БОКС ЗА КАДЕТИ

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО БОКС ЗА КАДЕТИ (Битола, 1997) – на него учествувале репрезентации од 28 земји со 186 боксери. Македонската репрезентација била составена од 10 боксери: Фа-тон Салиху, освоил златен медал (до 48 кг), Денис Георгиевски (66 кг) и Дарко Чатлески (77 кг) освоиле бронзени медали, Александар Чурлиновски …

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО БОКС ЗА КАДЕТИ Прочитај »

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО КИК-БОКС

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО КИК-БОКС – било одржано во Скопје (2006), за сениори – мажи и жени, во дисциплините лактконтакт, лоу-кик и таи-кик бокс, на кое учествувале вкупно 527 боксери, а од Македонија 36. Според освоените медали: И Русија, Ⅱ Србија и Ⅲ Унгарија, а Македонија го зазела Ⅻ …

ЕВРОПСКО ПРВЕНСТВО ВО КИК-БОКС Прочитај »

ЕВСТАТИЈ СОЛУНСКИ

ЕВСТАТИЈ СОЛУНСКИ (? – 1195/97) – солунски митрополит, византиски црковен и книжевен деец. Митрополит солунски станал во 1175 г. и таму го унапредувал монаштвото. Како книжевен деец ги анимирал античките и ранохристијанските погледи и учења. Ги коментирал „Илијадата” и „Одисејата” од Хомер, комедиите на Аристофан, делата на Пиндар, …

ЕВСТАТИЈ СОЛУНСКИ Прочитај »

ЕВТИМОВ, Александар

ЕВТИМОВ, Александар (Битола, 1874 – Софија, 1939) – учител, публицист, преспански и прилепски војвода на ТМОРО. Бил учител во с. Буф, Леринско, (1895-1896) и раководител на Леринскиот револуционерен округ на ТМОРО, учител во Битола (1899-1900) и член на Месниот комитет и на Окружниот револуционерен комитет на ТМОРО (1900). …

ЕВТИМОВ, Александар Прочитај »

ЕГЕЈСКИ ДЕЛ НА МАКЕДОНИЈА

ЕГЕЈСКИ ДЕЛ НА МАКЕДОНИЈА – дел од Македонија под власта на Грција. По Букурешкиот мировен договор (10. Ⅷ 1913) Грција добила 34.356 км² или 51% од македонската територија. Според јазикот што се зборувал во семејството, во Егејскиот дел на Македонија живеел македонскиот народ и национални малцинства (Турци, Евреи, …

ЕГЕЈСКИ ДЕЛ НА МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЕГИПЌАНИ во Република Македонија

ЕГИПЌАНИ во Република Македонија. – припадници на етникум, кој, според општоприфатените категоризации бил вклучен во ромската етничка група. Последниве години ја истакнуваат својата етничка дистинктивност со нагласување на разликите во потеклото и културните особини за да се стекнат со статус на малцинска заедница. ЛИТ.: „Статистички годишник на Република …

ЕГИПЌАНИ во Република Македонија Прочитај »

ЕДИНАЕСЕТТАТА ПЕШАДИСКА ДИВИЗИЈА НА БУГАРСКАТА АРМИЈА

ЕДИНАЕСЕТТАТА ПЕШАДИСКА ДИВИЗИЈА НА БУГАРСКАТА АРМИЈА (1915) – дивизија формирана од мобилизирани Македонци од сите делови на Македонија од 20 до 40-годишна возраст. штабот на дивизијата се наоѓал во Софија, а командант бил полковникот Крсто Златарев (ро-ден во Охрид). Формациски се состоела од шест македонски и еден бугарски …

ЕДИНАЕСЕТТАТА ПЕШАДИСКА ДИВИЗИЈА НА БУГАРСКАТА АРМИЈА Прочитај »

ЕДИНСТВЕН НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛЕН ФРОНТ

ЕДИНСТВЕН НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛЕН ФРОНТ (Скопје, 26–27. XI 1944) – организација на левите антифашистички сили. Формирањето и развојот на ЕНОФ во Македонија е од пред Втората светска војна и ги собирал антифашистичките сили како противтежа на растечкиот фашизам. Зајакнал по окупацијата на земјата во 1941 г. и во текот на …

ЕДИНСТВЕН НАРОДНООСЛОБОДИТЕЛЕН ФРОНТ Прочитај »

ЕДИНСТВЕНИ СИНДИКАТИ НА МАКЕДОНИЈА

ЕДИНСТВЕНИ СИНДИКАТИ НА МАКЕДОНИЈА (Скопје, 10. Ⅰ 1945) – струкова организација на работниците во Македонија. Основана е со цел да се бори за подобрување на работните и животните услови на работниците, за унапредување на нивната социјално-здравствена заштита и за други работнички права. Функционирањето на еднопартискиот политички систем не …

ЕДИНСТВЕНИ СИНДИКАТИ НА МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЕДИПОВСКИ, Дургут

ЕДИПОВСКИ, Дургут (Кратово, 17. Ⅹ 1937 – Скопје, 21. Ⅳ 1991) – општественик. Бил член на СКМ (1959). Дипломирал на Економскиот факултет во Скопје (1961) и работел како референт и советник за градежно занаетчиство во регионалната Стопанска комора на град Скопје (1961-1965). Подоцна бил помошник секретар и заменик …

ЕДИПОВСКИ, Дургут Прочитај »

ЕДНАКВОКРИЛЦИ

ЕДНАКВОКРИЛЦИ (Хомоптера) – инсекти со два пара еднакво градени мембранозни крила, по што го добиле името. Усниот апарат на еднаквокрилците има рилка што ја забодуваат во растенијата и со чијашто помош цицаат рас-Еднаквокрилец тителни сокови. Карактеристично е што во нивното тело, во посебни органи, живеат ситни габички кои …

ЕДНАКВОКРИЛЦИ Прочитај »

ЕДНОДНЕВКИ

ЕДНОДНЕВКИ (Епхемероптера) – ред најпримитивни инсекти со крилја. Нивните ларви живеат во вода, а возрасните единки не се хранат и живеат многу кратко, по што и го добиле името. Во Македонија досега се регистрирани 63 таксони, од кои 5 се македон-Еднодневка ски ендемити. ЛИТ.: Ц. Г. МцГавин, Инсецтс, …

ЕДНОДНЕВКИ Прочитај »

ЕДОНИЈА

ЕДОНИЈА – античка област меѓу устието на р. Стримон и р. Неста, населена од Едонци и од Пиеријци, кои, во времето кога се шири македонската држава, се преселуваат од Пиерија (Термајски Залив) во подножјето на пл. Пангај. Оваа област е богата со рудно богатство, дрвена граѓа, стока, жито …

ЕДОНИЈА Прочитај »

ЕДУКАЦИЈА ВО ШУМАРСТВОТО

ЕДУКАЦИЈА ВО ШУМАРСТВОТО – се изведува во рамките на средното и високото образование. школувањето на кадрите со средно образование се изведува во училиштата во Кавадарци, Скопје и во Прилеп, каде што се формираат следните профили: шумарски техничари од општа насока, за пејзажна архитектура, за примарна преработка и за …

ЕДУКАЦИЈА ВО ШУМАРСТВОТО Прочитај »

ЕДХЕМИЈА

ЕДХЕМИЈА – дервишки ред. Основан по смртта на Ибрахим бин Едхем од областа Белха, во Иран, кој живеел во Ⅷ в. Учењето им се состоело во тоа секој да живее од резултатите на својот труд, а смислата во животот да биде ширењето на исламот. Редот бил слабо присутен …

ЕДХЕМИЈА Прочитај »

ЕЖОВИ

ЕЖОВИ (Еринацеидае) – фамилија од редот инсектојадни цицачи (Инсецтивора), со вкупно 21 вид, кои ја населуваат Африка, Европа и Азија. Во Македонија, како и во цела Југоисточна Европа се среќава само еден вид еж (Еринацеус цонцолор). ЛИТ.: С. Петковски –Б. Крѕстуфек, Цицачи на Македонија, Скопје, 1998; А. Ј. …

ЕЖОВИ Прочитај »

ЕЗЕРА

ЕЗЕРА. Во РМ има над 160 езера. Од нив по природен пат се настанати повеќе од 50, а другите претставуваат вештачки акумулации. Според начинот на настанокот на езерските базени, тие се делат на: тектонски, урниски, крајбрежноизворски, постглацијални, карстни, органогени и вештачки акуНајниското планинско езеро Локув на планината Дешат

ЕЗЕРА Прочитај »

ЕЗЕРСКИ ЕКОСИСТЕМ

ЕЗЕРСКИ ЕКОСИСТЕМ. Сите природни езера во Македонија образуваат езерски екосистеми, кои им овозможуваат развој и саморегулација на живите организми, условени со заемните односи на автотрофните планктонски, субмерзни и хетеротрофните организми (риби, инвертебрати и микроорганизми), низ кои протекуваат потоци на енергија и материи. Во Македонија се среќаваат сите три …

ЕЗЕРСКИ ЕКОСИСТЕМ Прочитај »

ЕЗЕРЦИ

ЕЗЕРЦИ – многубројно и воинствено словенско племе, кое се населило на Пелопонез (Ⅶ в.), во плодната долина на Лаконија, а подоцна се повлекле кон планината Тајгет. Заедно со Милинзите броеле од 20 до 25 илјади луѓе, населувале територија од околу 750 2 км . Ја зачувале својата самостојност …

ЕЗЕРЦИ Прочитај »

ЕЈИ

ЕЈИ (Цирцус) – средно големи грабливи птици со долги крилја и опашка и со писки. Во Македонија се среќаваат четири видови: блатна еја (Цирцус аеругиносус), полска еја (Цирцус цѕанеус), ливадска еја (Цирцус пѕгаргус) и степска еја (Цирцус мацроурус). ЛИТ.: Бирдс ин Еуропе: популатион естиматес, трендс анд цонсерватион статус, …

ЕЈИ Прочитај »

ЕЈУПИ, Туна Перихан

ЕЈУПИ, Туна Перихан (Скопје, 20. Ⅲ 1955) – актерка. Член на Турската драма во Театарот на народностите од 1972 г. Улоги: Коштана; Зона Замфирова; Каста Дива во истоимените дела, Софие („Угурсуз”); Ленче („Бегалка”); Клодија („Тетовирани души”); Гертруда („Крал Хамлет”); Туна Ејупи Регана („Крал Лир”); Настасја („Идиот”); Дона Елвира …

ЕЈУПИ, Туна Перихан Прочитај »

ЕКА

ЕКА (национална и социјална заштита) – грчка организација во Егејскиот дел на Македонија во Втората светска војна. Била формирана во октомври 1943 г. во Кожанско од мајорот на грчката војска Папавасилиу и дејствувала во селата на подножјето на планината Каракамен. Се борела против грчкото македонско ослободително и антифашистичко …

ЕКА Прочитај »

ЕКОЛОГИЈА НА ШУМИТЕ

ЕКОЛОГИЈА НА ШУМИТЕ – гранка на општата екологија, наука за односите на шумските дрвја и нивните заедници врз околината, за влијанието на околината врз нив и за нивните промени под влијание на внатрешните и надворешните фактори. Овој збир појави се разгледува од биолошки и од стопански аспект. На …

ЕКОЛОГИЈА НА ШУМИТЕ Прочитај »

ЕКОЛОШКА МРЕЖА ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА

ЕКОЛОШКА МРЕЖА ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА – дел од европската еколошка мрежа (ПЕЕМ – Паневропска еколошка мрежа; ПЕЕН – Пан Еуропеан Ецологицал Нетњорк; Натура 2000). Произлегува од Конвенцијата за биолошката и за пределската разновидност (ООН, 1992). Се засновува на заштитата на природните хабитати, флората и фауната, со воспоставување природни …

ЕКОЛОШКА МРЕЖА ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЕКОНОМИЈАТА КАКО НАУКА

ЕКОНОМИЈАТА КАКО НАУКА – го изучува алоцирањето, т.е. разместувањето на ретките ресурси кон точките на нивната рационална употреба. Според синтетичкиот концепт за предметот на изучување на економијата на нобеловецот Пол Семуелсон, економијата треба да одговори на три клучни прашања: што да се произведува? Како да се произведува? За …

ЕКОНОМИЈАТА КАКО НАУКА Прочитај »

ЕКОНОМСКА НЕЕДНАКВОСТ

ЕКОНОМСКА НЕЕДНАКВОСТ – диспаритети во дистрибуцијата на доходот меѓу поединците и групите во општеството. Нееднаквоста обично претставува дел од пошироката анализа на сиромаштијата и благосостојбата. Општоприфатено мерило на нееднаквоста е Џини коефициентот, кој се пресметува врз основа на Лоренцовата крива, која е визуелно мерило на нееднаквоста и го …

ЕКОНОМСКА НЕЕДНАКВОСТ Прочитај »

ЕКОНОМСКИ ИНСТИТУТ СКОПЈЕ

ЕКОНОМСКИ ИНСТИТУТ СКОПЈЕ .– основан од Владата на НРМ, со Уредба бр. 704 од 30. Ⅵ 1952 г., како самостојна научноистражувачка институција при Советот на Владата. Институтот извршува научноистражувачка и образовна дејност. Истражувачката дејност е од областа на економската теорија, развојната и апликативната економија. Поголемиот дел од научноистражувачките …

ЕКОНОМСКИ ИНСТИТУТ СКОПЈЕ Прочитај »

ЕКОНОМСКИ РАСТ И РАЗВОЈ

ЕКОНОМСКИ РАСТ И РАЗВОЈ – фундаментално поврзан развој со засилувањето на факторите на продуктивниот капацитет на националната економија – земјата, трудот, капиталот и технологијата низ времето. Во поширока смисла, економскиот развој претставува постојан пораст на стандардот на живеење, што подразбира пораст на пер цапита доходот, подобро образование и …

ЕКОНОМСКИ РАСТ И РАЗВОЈ Прочитај »

ЕКОНОМСКИ СПИСАНИЈА

ЕКОНОМСКИ СПИСАНИЈА. Во РМ излегуваат неколку периодични економски списанија (месечни или квартални). Од нив ќе ги издвоиме следниве: „Стопански преглед” (сп. на Сојузот на раст и поширок економски развој, економистите на Македонија); 1997 1,4 проследен со интензивни струк„Прилози” (на Одделението за 1998 3,44 турни трансформации. Моделот општествени науки …

ЕКОНОМСКИ СПИСАНИЈА Прочитај »

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО ПРИЛЕП

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО ПРИЛЕП. Започна со работа од 1960 г., кога во Прилеп беше основана Вишата економско-книговодствена школа, која по неколку години прерасна во Висока економска школа (1966), со специјализирана настава и насоченост кон аналитичко-финансиското и комерцијалното работење, а од неа произлезе Економскиот факултет (1973). Прв декан на …

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО ПРИЛЕП Прочитај »

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО СКОПЈЕ

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО СКОПЈЕ (14. XI 1950) – редоследно петти факултет на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј”, основан со Уредба на Владата на НРМ „со цел теоретски да се изградуваат и практично да се подготвуваат висококвалификувани економски кадри”. По првата учебна година бил преименуван во Правно-економски факултет со …

ЕКОНОМСКИ ФАКУЛТЕТ ВО СКОПЈЕ Прочитај »

ЕКОСИСТЕМИ ВО МАКЕДОНИЈА

ЕКОСИСТЕМИ ВО МАКЕДОНИЈА. Поради различните климатско-вегетациски почвени подрачја на копното во РМ, се разликуваат повеќе видови копнени и водени екосистеми, претставени номија, за маркетинг, за финан-Екосистеми во Македонија Планината Караџица со природните езера. Од водните екосистеми најзначаен е екосистемот на Охридското Езеро, кој по својата продуктивност спаѓа во …

ЕКОСИСТЕМИ ВО МАКЕДОНИЈА Прочитај »

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА – гранка на токсикологијата што се занимава со токсичните ефекти предизвикани од загадената животна средина врз конституентите на екосистемите: животните (вклучувајќи ги и луѓето), растенијата и микроорганизмите, во еден интегрален контекст (Трухаут, 1969). Екотоксикологијата се смета за интеграција на екологијата и токсилогијата, или, според Цхапмен (2002), таа …

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА Прочитај »

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА, АКВАТИЧНА

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА, АКВАТИЧНА – наука што ги изучува потенцијалните ефекти на загадувачите врз водените екосистеми. Оваа научна област е во постојан подем и нејзините резултати имаат сè поголемо значење за стопанството, за правната регулатива и за бројните еколошки организации. Таа е интердисциплинарна наука, која ги опфаќа екологијата, физиологијата, биохемијата, …

ЕКОТОКСИКОЛОГИЈА, АКВАТИЧНА Прочитај »

ЕКОЦИД

ЕКОЦИД – специфичен термин (со потекло од ’геноцид’) најчесто употребуван за опишување на леталните антропогени влијанија врз природните екосистеми, пред сè, преку нивно неодржливо користење за потребите на друг процес или систем. Примери: дренирањето на нашите природни блатски екосистеми, како: Стенското, Арачиновското, Катлановското Блато, поради епидемиите на маларија …

ЕКОЦИД Прочитај »

ЕКСПРЕСИОНИЗАМ

ЕКСПРЕСИОНИЗАМ . (лат. еџпримере – да изрази) – меѓународно движење во уметноста што се тите години од ХХ век и се во постојан подем. Д. Р.-З. Петар Мазев: Композиција 11 (1989) развива меѓу 1905 и 1920 г. Акцентот го става на внатрешните (психолошки, духовни, егзистенцијални) доживувања на уметникот. …

ЕКСПРЕСИОНИЗАМ Прочитај »

ЕКСПРОПРИЈАЦИЈА

ЕКСПРОПРИЈАЦИЈА – одземање или ограничување на правото на сопственост на земја со надомест, што се врши со посебен акт на државен орган. Се изведува во случаи на потреба за изградба на патишта, железнички линии, канали, рудници, населби, индустриски објекти и др. Др. Ѓош. Ела во зимски пејзаж