ОПШТЕСТВЕНА СИЛА –

ОПШТЕСТВЕНА СИЛА – бугарска политичка организација, формирана со декрет на Владата на Царството Бугарија (во летото на 1943). Била активна и во окупирана Македонија. Имала цел да го придобие народот за политиката на Владата, да се противставува на сите противници на власта, а посебно да развие активност со која ќе се шири пропаганда за ослободителната мисија на Бугарија и за создавање услови за соработка помеѓу сите групи за борба против НОД. ЛИТ.: Ѓорѓи Малковски, Профашистичките и колаборационистичките организации и групи во Македонија 1941–1944, Скопје, 1995; истиот, Политичките партии и организации во Македонија во Втората светска војна 1941–1944, Скопје, 2002. Ѓ. Малк. Панорама на градот Велес (околу 1910)

ОПШТЕСТВЕНАТА СОПСТВЕНОСТ ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ –

ОПШТЕСТВЕНАТА СОПСТВЕНОСТ ВО ДФМ/НРМ/СРМ/РМ – општествено-економски однос меѓу луѓето во производството и расподелбата на новосоздадената вредност. Се воведува со Законот за работничкото самоуправување од 1950 г. и постои како владеачки однос до донесувањето на Уставот на РМ од 1991 г. Општествената сопственост е процес на поопштествување на средствата за производство, со учество на самите непосредни производители во тој процес. Таа е облик за демонополизација на економската и политичката власт на државните органи, преку развојот на работничкото самоуправување во фабриките. Општествената сопственост ги опфаќаше: сите средства за производство (освен земјиштето и средствата што служеле за личен труд на граѓаните); сите средства во претпријатијата, државните органи и други организации; сите рудни и други природни богатства во општеството. Таа беше основата на која се развиваше работничкото самоуправување во претпријатијата (1950– 1990). Уставот на РМ од 1991 г. не ја познава општествената сопственост. Оставена во правен вакуум, општествената сопственост остана без правна заштита. Овој вакуум имаше негативен одраз врз ефектите на приватизацијата на општествената сопственост и нејзината трансформација во државна сопственост (1991–2006). ЛИТ.: Трајко Славевски, Приватизација, пазар, држава, Скопје, 1997; Светомир шкариќ, Македонија на сите континенти, Скопје, 2000. Св. ш.

ОПШТОМАКЕДОНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА ВО ВЕЛЕС

ОПШТОМАКЕДОНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА ВО ВЕЛЕС (21. Ⅺ / 4. ⅩⅠⅠ 1912) – тајна конференција на Д. Чуповски со претставници од целата окупирана Македонија за договор за перспективите на земјата и народот. Во моментот кога трупите на балканските сојузници ја окупираа територијата на Македонија, па К. Мисирков стигнува во Солун, д-р Г. Константинович како доброволец во Воената болница на Цетиње, Д. Чуповски тргнува од С.-Петербург и преку Софија и Скопје стигнува во Велес, каде што по претходен договор со П. Попарсов, И. Попјорданов, А. Мартулков, Р. Ризов, А. Коробар и претставници од Штип, Кочани, Радовиш, Костур, Серес и Драма, се одржува собир во куќата на А. Ј. Коробар, на кој се постигнува согласност Македонската колонија во С.-Петербург да биде ополномоштен претставник за заштита на интересите на Македонија во Русија и во странство, а Д. Чуповски и П. Попарсов да отпатуваат во Париз и Лондон за да дејствуваат пред Лондонската мировна конференција за самостојна или автономна Македонија. Чуповски успева да се врати во Русија, но Попарсов не може да ги премине окупаторските граници. Македонската колонија во руската престолнина на 1. Ⅲ 1913 г. го објави Меморандумот потпишан од ополномоштените Македонци и (заедно со отпечатената „Карта Македониа по програма на Македонските народници“) го испрати до Лондонската амбасадорска конференција. ЛИТ.: Р. Ризов, Страници от миналото, „Македонско дело“, И, 9, шВиенаќ, 10. И 1926, 5–6; Алексо Мартулков, Моето учество во револуционерните борби на Македонија, Скопје, 1954, 265–266; Д-р Блаже Ристовски, Димитрија Чуповски (1878–1940) и Македонското научно-литературно другарство во Петроград, Ⅱ, Скопје, 1978, 40–61. Бл. Р.

ОРДАНОВСКИ, Сашо

ОРДАНОВСКИ, Сашо (Скопје, 11. Ⅶ 1964) – новинар, издавач, политички аналитичар. Завршил Факултет за интердисциплинарни студии по новинарство во Скопје. Припаѓа на генерацијата новинари кои кон крајот на осумдесеттите години ја промовирале медиумската демократија со магазинот „Млад борец“. Работел во повеќе печатени и електронски медиуми. Ја извршувал функцијата директор и главен уредник на МТВ (1994/96). Еден Сашо Ордановски од најцитираните македонски аналитичари и автори во угледни странски медиуми. Основач и сопственик на магазинот „Форум“(денес „Форум плус“). Активен во невладиниот сектор. Б. П. Ѓ. Ореви

ОРЕЛ“, ИСЕЛЕНИЧКО ДРУШТВО

„ОРЕЛ“, ИСЕЛЕНИЧКО ДРУШТВО (Сиракуз, Њујорк, САД, 1917) – друштво за заемна помош на Македонците доселеници од селото Горничево (Леринско), Егејскиот дел на Македонија, со филијала во блискиот град Рочестер. Организирало пикници и други активности, а ги славело и селските слави во Леринско. Сл. Н.-К.

ОБЛАГОРОДУВАЊЕ НА ШУМСКИТЕ ДРВЈА –

ОБЛАГОРОДУВАЊЕ НА ШУМСКИТЕ ДРВЈА – научна дисциплина што ги проучува и ги разработува принципите и методите за избор и за создавање шумски дрвја и грмушки со подобрени особини, кои со својот прираст, квалитет и естетски изглед ќе ги задоволат потребите на човекот, но и на шумското стопанство, хортикултурата, туризмот, земјоделството и на други стопански гранки. Со облагородувањето на шумските дрвја се менува нивната генетска конституција, така што подобрените генотипови и нивните популации претставуваат облагородени „културни“ хибриди или раси. Облагородувањето не е само пронаоѓање и создавање нов генотип или раса туку и нивно проучување, избор и разработка на најпогодна одгледувачка техника. Одгледувачките искуства и сознанијата од разни области на биологијата, посебно од генетиката, се појдовните основи на оваа научна дисциплина. Основните методи на облагородувањето се: селекција, хибридизација и О мутации. Со селекцијата се избираат, се конзервираат, контролирано се опрашуваат и се мултиплицираат најдобрите генотипови што ги создала природата во рам-ките на нивните популации. Селекцијата може да биде индивидуална или масовна. Хибридизацијата претставува вкрстување на индивидуи со различни наследни својства со цел да се добие хибрид со позитивна комбинација на својства. Во зависност од тоа како настанала, хибридизацијата се дели на: спонтана, супспонтана и контролирана, а во зависност од генетската сродност на индивидуите што се вкрстуваат на: внатревидова (интраспециес), меѓувидова (интерспециес) и меѓуродова (интергенус). Мутациите претставуваат промени во генетската конституција на индивидуите. Во зависност од тоа како настанале, се делат на природни (спонтани) и вештачки (индуцирани). ЛИТ.: Александар Андоноски, Генетика со облагородување на шумските видови дрвја (учебник), Скопје, 1994. Ал. Анд. Ватрослав Облак

ОБЛЕШЕВО –

ОБЛЕШЕВО – село во Кочанско. Се наоѓа во рамниот дел на Кочанската Котлина, од десната страна на Кочанска Река, на надморска височина од 305 м. Низ него поминува магистралниот пат М–5, кој на исток го поврзува со Кочани, а на запад со Штип. Тоа е населено со Македонци (1.131 ж.). Населението се занимава со одгледување индустриски и градинарски култури и ориз. О. е седиште на општина (заедно со с. Чешиново), која зафаќа површина од 13.220 ха, има 14 населени места со 7.490 ж. Во О. постои осумгодишно училиште, здравствена станица, сточен пазар и фабрика за преработка на ориз. Ал. Ст. Поглед кон езерото Гратче од врвот Јастребник на планината Обозна

ОВОШЕН РАСАДНИК –

ОВОШЕН РАСАДНИК – површина на која се произведува овошниот саден материјал. Од квалитетот, здравствената состојба и автентичноста на садниците во најголема мера зависи успехот на овошниот насад. Грешките се откриваат доцна и не можат да се поправат. Затоа, производството на садниот материјал е законски регулирано. Во социјалистичкиот период во РМ имаше десетина овошни расадници. Последниве 5–6 г. овошен саден материјал произведува само Институтот за овоштарство од Скопје (годишно околу 150.000 садници). Б. Р.

ОВОШЈЕ –

ОВОШЈЕ – општо е познато дека овошјето е и храна и лек. Човекот, преку својата еволуција и филогенеза, стекнал голема потреба од овошје во исхраната. При органското производство се добива овошје со многу повисока содржина на заштитни материи, па дури и со природни антибиотици. Б. Р. Овоштарник во близината на Кавадарци

ОВОШТАРНИК –

ОВОШТАРНИК – површина посадена со овошни растенија, а според културата се нарекува јаболкарник, праскарник итн. Порано се садеа ретки (екстензивни) насади на бујни подлоги и со просторни круни. Потоа се премина на полугусти палметни насади, а сега се оди на полугусти и густи (интензивни) насади, на средно и слабобујни подлоги, формирани со вретенести круни. Голем број овошки (ореви, бадеми, круши и др.) се одгледуваат како поединечни (солитери) по меѓи, долови и на други слободни места. Б. Р. Берба на преспанското јаболко